تشکل ‏های‏ دانشجویی مکان‏ هایی برای تعمیق تجربه آزادی؛ تلاشی برای امکان ‏پذیرکردن روایتی بدیل از تاریخ دانشگاه در ایران

نویسندگان

1 مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی

doi
10.22034/irphe.2022.705213
چکیده

در این مطالعه تلاش شد تا به میانجی کاوشی پدیدارشناسانه، چارچوبی مفهومی برای ارائه‏ روایتی بدیل از تاریخ دانشگاه در ایران فراهم شود. آنها که تا کنون درباره تاریخ پیدایش و پویش دانشگاه در ایران بررسی کرده ‏اند، هیچ­ کدام نتوانسته ‎‏اند تاریخ این نهاد را به­ مثابه مکانی روایت کنند که در آن دانشجویان نوعی زیست جمعی متفاوت را تجربه می‏ کنند. برای پدیدارشناس اما، شناخت دانشگاه به­ مثابه نهادی متمایز فقط به میانجی شناخت مکان‏ هایی امکان‏ پذیر است که دانشجویان در آنها زندگی متمایزی را تجربه می‏ کنند. یکی از این مکان‏ ها و شاید مهم ­ترینِ آنها تشکل ‏های‏ دانشجویی است. برای هر پژوهشگر پدیدارشناسی که به تاریخِ پیدایش و پویش دانشگاه به­ مثابه نهادی جامعوی و متمایز علاقه دارد، روایتِ تجربه‏ های منحصر به ­فردی که دانشجویان در تشکل ‏های دانشجویی از سر می ‏گذارنند و به میانجی آنها به کنشگرانی جامعوی تبدیل می‏ شوند، واجد اهمیت است. روایت تاریخ دانشگاه از منظر تجربه‏ های دانشجویانِ تشکلی روایتی بدیل است، چرا که به مفهوم ‏پردازی دانشگاه به ­مثابه نهادی متمایز و منحصر به­ فرد یاری می ‏رساند. در این مطالعه برای امکان‏ پذیرکردن چنین روایتی نخست تلاش شد تا تشکل‏ های‏ دانشجویی از منظری پدیدارشناسانه و در نسبت با مفهوم آزادی بررسی شود. در جریان این کاوش از برخی داده ‏های برآمده از مصاحبه‏ های عمیق با دانشجویان فعال در تشکل ‏های دانشجویی بهره گرفته‏ شد. در بخش دیگری تلاش شد تا با اتکا به مفهوم‏ پردازی‏ های صورت‏ گرفته، تاریخ دانشگاه چونان تاریخ تشکل‏ های دانشجویی روایت شود. این روایت نمونه ‏ای از روایت ‏های ممکنی است که می‏ توان با اتکا به تجربه‏ های دانشجویان تشکلی از دانشگاه ایرانی به­ دست داد.