فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اگرچه ضحّاک در شاهنامه «نراژدها» خوانده می­شود، او را بنا بر گواهی­هایی می­توان مؤنث پنداشت که آن عبارت است از: 1- همان­گـونه که در کیش مانی، دیوِ بی­شرمِ آز جنسیتِ زنانه دارد، ضحّاک نیز که نماد آز در شاهنامه است، ممکن است مادینه باشد. در شاهنامه، ابلیس در برابر خدماتش به ضحّاک، جایی از تن او را می­بوسد که محارم اجازۀ بوسیدن دارند. این نشانی است بر جنسیتِ غیر متعارفِ ضحّاک؛ 2- ضحّاک شاهنامه و مُردیانگِ مادینۀ مانوی هر دو ابزارِ دستِ اهریمن هستند و می­خواهند جهان را از مردم تهی کنند. این کارویژۀ همسان، جنسیتِ مادینۀ ضحّاک را تداعی می­کند؛ 3- ضحّاک پس از سالیان زندگی با ارنـواز و شهرناز، صاحب فرزند نمی­شود که این نکته ناتوانی او را در مردانگی می­رساند؛ 4- پژوهندگانی معتقدند واژۀ ارنـواز در یشت­های اوستا که واژه­ای مؤنث است، صفت اژدهاکه بوده­است که از او جدا شده و در شکل زنی به­نام ارنواز در متن­ها آشکار شده­است؛ 5- پژوهنده­ای دیگر اژی را با همتای بودایی آن، ناگی، سنجیده­است؛ موجودی کـه از دوشِ او مار روییده و مؤنث است؛ 6- اژی­دهاکۀ اوستا از آب برآمده­است و ازدهاک در بندهش در سپیدرودِ آذربایجان، مُرادِ خود را از اهریمن و دیوان می­جوید. او در شاهنامه نظم کیهانی را برمی­آشوبد و طبقات اجتماعی را بر هم می­زند. همین ویژگی­ها دربارۀ تیامتِ میان­رودی نیز دیده می­شود که این همانندی­ها می­تواند ما را بر آن دارد، ضحّاک چون تیامت مادینه است؛ 7- در برخی متن­های دورۀ اسلامی، رفتارِ ضحّاک، به کردار زنان تشبیه شده­است.