فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش حاضر، با رویکردی تبیینی، به بررسی تعامل اداری خلافت عباسی با اقلیت‌های دینی (مسیحی، یهودی و زرتشتی) با تکیه بر صاحب‌منصبان اقلیت‌های دینی و حضور آنها در مناصب مختلف اداری و سیاسی پرداخته خواهد شد. هدف اساسی پژوهش این است که با توجه به محدودیت‌ها و موانع موجود بر سر راه اقلیت‌های دینی عمده در جامعه‌ی اسلامی، تعامل خلفای عباسی و اقلیت‌ها را چگونه می‌توان توجیه کرد و چه مسیری را می‌توان برای این تعامل متصور شد. برای تبیین این مساله، بر وجه اداری حضور اقلیت‌های دینی در دستگاه خلافت عباسی توجه و تمرکز شده است. پژوهش حاضر بر روش توصیفی-تحلیلی استوار است. روش گردآوری اطلاعات، با توجه به منطق پژوهش‌های تاریخی، به صورت کتابخانه‌ای است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که هر یک از خلفای عباسی بنا به مصالح سیاسی و شرایط اجتماعی زمانه‌ی خود، دست به تدوین و اجرای سیاست‌هایی خاص می‌زد و لزوما محدود به آموزه‌های قرآنی و سیره‌ی رسول خدا (ص) و خلفای راشدین نمی‌ماند. بنابراین، می‌توان گفت که سیاست‌ها و نحوه‌ی تعامل هر یک از خلفای عباسی با اقلیت‌های دینی (مسیحی، زرتشتی و یهودی) بر حسب مصالح دینی، اجتماعی و سیاسی زمانه متفاوت بود.