فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: عابران پیاده، به‌دلیل نبودِ تدابیر حفاظتی، آسیب‌پذیرترین کاربران راه شناخته می‌شوند و ایمنی آنها در حوزۀ برنامه‌ریزی حمل‌ونقل بسیار حیاتی است. مطالعات متعددی که تصادفات عابران پیاده را تحلیل کرده‌اند معمولاً بر مدل‌های پیش‌بینی، عوامل خطر و الگوهای مکانی‌ـ زمانی متمرکز بوده‌اند. این تحلیل‌ها بر اهمیت شناسایی مناطق پرخطر و اجرای اقدامات پیشگیرانه تأکید می‌کنند. تأثیرات خودهمبستگی مکانی و زمانی در درک الگوهای تصادفات بسیار مهم است و شاخص‌هایی مانند Moran’s I و تخمین تراکم کرنل، در این حوزه، کاربرد گسترده‌ای دارند. با توجه به موارد یادشده، مطالعۀ پیش رو تأثیر رشد سریع اجتماعی‌ـ اقتصادی در تصادفات ترافیکی و نیاز به مداخلات ایمنی هدفمند برای حفاظت از عابران پیاده را، در شهر مشهد در ایران، به‌صورت برجسته و مؤثر نشان می‌دهد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، با استفاده از تحلیل اکتشافی سری زمانی، تصادفات عابران پیاده به‌صورت ماهیانه و ساعتی در بازه‌ای پنج‌ساله (1394-1398) بررسی شده است. در گام بعد، وجود خودهمبستگی زمانی و همچنین روند در وقوع تصادفات عابران پیاده مورد بحث قرار گرفته و سپس، با استفاده از تحلیل یکنواختی سری زمانی، زمان تغییر در وقوع تصادفات بررسی شده است. درنَهایت، به‌منظور استخراج الگوهای مکانی تغییرات تصادفات عابران پیاده در بازۀ زمانی مطالعاتی، از شاخص Moran’s I تفاضلی استفاده شده است. نتایج و بحث: با استفاده از تحلیل‌های سری زمانی، الگوی زمانی و وجود خودهمبستگی زمانی معنادار در مقادیر ماهیانه و ساعتی تصادفات عابران پیاده تأیید شد. نتایج آزمون من‌ـ کندال با لحاظ‌کردن تأثیرات خودهمبستگی نیز وجود روند معنادار در تصادفات عابران پیاده را به‌ازای ماه‌های گوناگون سال و ساعات متفاوت شبانه‌روز تأیید کرد. همچنین، ازطریق تحلیل یکنواختی سری زمانی با استفاده از آزمون بیشاند، زمان وقوع تغییرات ناگهانی تصادفات در ساعت‌های متفاوت شبانه‌روز (7:00-8:00 صبح) و همچنین ماه‌های گوناگون سال (تیر و شهریور) شناسایی شد. نتایج استفاده از شاخص Moran’s I تفاضلی نیز همبستگی مکانی معنادار در تغییرات تصادفات عابران پیاده، بین دو بازۀ زمانی آغاز (سال 1394) و پایان زمان تحلیل (سال 1398) را نشان داد و نواحی دارای تمرکز تغییرات معنادار شناسایی شد. نتیجه‌گیری: در این پژوهش، عابران پیاده به‌منزلۀ یکی از آسیب‌پذیرترین کاربران راه مورد توجه قرار گرفته‌اند و تغییرات وقوع تصادفات مرتبط با آنها در بازۀ زمانی پنج‌ساله‌ای (1394-1398)، با استفاده از تحلیل‌های سری زمانی و همچنین تحلیل زمانی‌ـ مکانی Moran’s I تفاضلی، در کلان‌شهر مشهد ارزیابی شده است. خودهمبستگی زمانی معنادار در مقیاس ماهیانه و ساعتی نیز در وقوع تصادفات به تأیید رسید و وقوع تصادفات عابران پیاده، در ماه‌های متفاوت سال و همچنین ساعات متفاوت شبانه‌روز، نیز روند مشخصی را نشان داد و درنَهایت، زمان وقوع تغییرات ماهیانه و ساعتی شناسایی شد. نتایج بیانگر خودهمبستگی زمانی‌ـ مکانی معنادار در تغییر تصادفات، در حد فاصل برش زمانی ابتدا (سال 1394) و انتهای زمان تحلیل (1398)، به‌ازای ماه‌های متفات بود. درعین‌حال همبستگی زمانی‌ـ مکانی معناداری، به‌ازای ساعات متفاوت، وجود ندارد و ازاین‌رو کوچک کردن مقیاس زمانی به از دست رفتن همبستگی‌های مکانی نیز منجر می‌شود. نتایج این پژوهش می‌تواند، در قالب گام نخست شناسایی و تحلیل الگوهای زمانی‌ـ مکانی، تغییرات تصادفات عابران پیاده را شناسایی و کمک کند متخصصان حوزۀ ایمنی و تصمیم‌گیرندگان، با بازرسی‌های محلی، نواحی استخراج‌شده را ارزیابی نمایند.