فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: در هر منطقه‌ای شرایط خشکسالی، از متوسط تا شدید و با مدت‌زمان متفاوت، متغیر است که این مسئله نظارت مداوم و عملیاتی را می‌طلبد. هرچه خشکسالی در مدت‌زمانی طولانی‌تر رخ دهد، تأثیرات آن در پوشش گیاهی و منابع آبی بیشتر است و خشکسالی تشدید می‌شود؛ درنتیجه، ممکن است خدمات‌رسانی به انسان‌ها محدود شود و دستگاه‌های طبیعی تغییر یابد. آثار خشکسالی شامل تخریب زیستگاه‌های حیات‌وحش و کاهش کیفیت آب، کاهش دسترسی به منابع آب و مواردی دیگر می‌شود و درنتیجۀ آن، اختلالاتی مانند حوادث آتش‌سوزی و دیگر حوادث طبیعی افزایش می‌یابد. پوشش گیاهی در هر منطقه، به‌ویژه در مناطق گوناگون استان لرستان، به‌دلیل کمبود بارش و خشکی محیط، هرساله درمعرض خطر وقوع آتش‌سوزی‌های متعدد قرار دارد. به همین دلیل، موضوع آشکار‌سازی و مشخص کردن مناطق مستعد آتش‌سوزی در رابطه با مهم‌ترین عنصر اقلیمی (بارش) انتخاب و انجام شده است که می‌تواند اقدامات مناسب و پیشگیرانه برای حفاظت از مناطق پوشش گیاهی را تسهیل کند. در این تحقیق، سعی شده است از روش ترکیبی استفاده شود. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، تلاش شده است با استفاده از تصاویر فروسرخ سنجندۀ Suomi NPP و بهره‌گیری از شاخص‌های NDVI، VCI و TCI وضعیت خشکسالی پوشش گیاهی در استان لرستان بررسی شود. دورۀ مورد مطالعه 2013-2021، از اول آوریل تا انتهای جولای (هفتۀ 13 تا 26 میلادی)، به‌صورت میانگین هفتگی است. میانگین ماهیانۀ شاخص استاندارد بارش (SPI) با استفاده از داده‌های بارش ماهیانۀ ایستگاه‌های هواشناسی الیگودرز، دورود، خرم‌آباد، بروجرد، نورآباد، کوهدشت و ازنا مشخص شده است تا وضعیت بارش به‌خوبی تحلیل شود و ماه‌های خشک و مرطوب از یکدیگر تفکیک شود. سپس ضریب همبستگی شاخص SPI با هریک از شاخص‌های پوشش گیاهی (NDVI)، VCI و TCI محاسبه شده است. نتایج و بحث: براساس داده‌های ثبت‌شدۀ بارش در ایستگاه‌های هواشناسی استان لرستان، می‌توان گفت که در فصل تابستان، (ژوئیه، اوت و سپتامبر) در محدودۀ مطالعاتی بارش رخ نمی‌دهد و فقط در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار شاهد بارش هستیم. بنابراین سال آبی در استان لرستان تقریباً از دهۀ سوم سپتامبر آغاز و تا دهۀ دوم و سوم ژوئن هر سال ادامه دارد. این نکته نشان‌دهندۀ خشکی بسیار زیاد هوا و کمبود رطوبت است. خشکی هوا یا کمبود رطوبت و افزایش دما شرایط لازم را برای ایجاد آتش‌سوزی در استان، فراهم می‌کند. در این نوشتار، در فصل تابستان، استان لرستان یک ‌فصل خشک را می‌گذارند و ماه اوت خشک‌ترین ماه سال است. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که همواره پوشش گیاهی در استان لرستان با خطر وقوع آتش‌سوزی روبه‌روست و این حوادث، طی سال‌هایی که کمبود بارش وجود داشته است، در ماه‌های گوناگون بسیار زیاد است. اثبات شد که چنانچه در ماه‌های اول سال آبی کمبود بارش وجود داشته باشد، خطر آتش‌سوزی پوشش گیاهی، حتی در ماه‌های سرد سال، وجود دارد. این خطر در ماه‌های گرم سال افزایش شایان توجهی می‌یابد و این مسئله در سال 2021 رخ داده است. محاسبات SPI نشان داد ماه‌های ژوئیه، اوت و سپتامبر در استان لرستان شاخص بارندگی منفی است. نتایج نشان می‌دهد که بهترین شاخص مبتنی‌بر تصاویر ماهواره‌ای، به‌منظور پایش خشکسالی پوشش گیاهی و خطر آتش‌سوزی در منطقۀ مورد مطالعه، TCI است. در سال‌های 2013 و 2015 بیشترین شدت خطر آتش‌سوزی در پوشش گیاهی، در مناطق غربی و مرکزی استان لرستان، وجود داشته است. در سال 2021، بیشترین شدت خطر آتش‌سوزی در پوشش گیاهی، در منطقۀ مورد مطالعه، به وقوع پیوسته است. به‌دلیل تغییرات زیاد و پراکندگی میزان شاخص‌های پوشش گیاهی مؤثر در وقوع آتش‌سوزی ازلحاظ زمانی و مکانی، همبستگی ناپارامتریک اسپیرمن به کار رفته است.