تحلیل جایگاه زنان در گفتمان امام خمینی(ره)

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 دکتری جامعه‌شناسی، پژوهشگر مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22084/rjir.2023.27932.3657
چکیده

هدف: در تحقیق حاضر برآنیم تا نظام معنایی جایگاه زنان در گفتمان امام خمینی(ره) و دلالت‌های الگوی سوم زنان مدنظر ابرگفتمان انقلاب اسلامی را بازشناسیم. روش‌شناسی پژوهش: با روش تحلیل گفتمان لاکلو و موفه جایگاه زنان در سخنرانی‌های امام که در جلدهای مختلف صحیفه گردآوری شده، تحلیل شده است.  یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که دال مرکزی سوژه زن در گفتمان امام(ره) «زن مسلمان» است. دال‌های حجاب و عفاف، مساوی با مرد، مشارکت سیاسی، آزاد، تربیت‌کننده، مقام مقدس مادری و عالم و باتقوا نظام معنایی «زن مسلمان» را مفصل‌بندی کرده و سامان می‌دهند و چنین زنی است که می‌تواند با حضور در عرصه‌های مختلف اجتماع حافظ انقلاب اسلامی باشد. اما دال خالی این صورت‌بندی مسائل حقوقی است. نتیجه‌گیری: به نظر لاکلو و موفه تطور گفتمانی زمانی رخ می­دهد که پادگفتمان­ها شروع به تشکیک در نشانگان معنایی گفتمان مسلط کنند. گفتمان­های رقیب می­توانند در نقش یک گفتمان ضدهژمونیک ظاهر شوند و یک رشته کنش­های جمعی را در برگرفته و در بازتولید نظم اجتماعی- سیاسی حاکم ایجاد اختلال کنند. از این­رو لازم است که هویت «زن مسلمان» مورد توجه جدی قرار گیرد و ضمن نگهداشت و پاسداشت هسته اصلی­اش دلالت­های به روز آن در جامعه ایرانی که در حال تحول و دگرگونی دمادم است، بازتعریف و بازبرساخت شود.