فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: پایش خشکسالی به‌دلیل تأثیرات گستردۀ آن در اقتصاد، محیط‌زیست و جامعه، مسئله‌ای حیاتی است. برای پایش دقیق خشکسالی، داده‌های جامع و یکپارچۀ هواشناسی و هیدرولوژیکی ضروری است؛ به‌ویژه در مناطقی مانند استان سیستان و بلوچستان که با خشکسالی شدید مواجه است. مطالعات اقلیمی نشان می‌دهد که استان سیستان و بلوچستان، به‌دلیل عوامل اقلیمی مانند بارندگی اندک، تبخیر بالا، بادهای شدید و پوشش گیاهی محدود، به منطقه‌ای خشک و بسیار مستعد خشکسالی‌های طولانی‌مدت تبدیل شده است.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، برای ارزیابی جامع خشکسالی در استان سیستان و بلوچستان، از داده‌های ماهواره‌ای مادیس و گریس بهره گرفته شد و شاخص پوشش گیاهی VHI برای پایش تغییرات پوشش گیاهی و شاخص TSDI برای تحلیل تغییرات منابع آب زیرزمینی به کار رفت. برای اعتبارسنجی نتایج، داده‌های رطوبت خاک GLDAS به‌منزلۀ دادۀ مرجع در نظر گرفته شد. با توجه به محدودیت‌های داده‌ای گریس، دورۀ مشترک شانزده‌ساله (2002-2017) برای تحلیل انتخاب شد. همچنین، برای بررسی روندهای بلندمدت خشکسالی، شاخص SPEI طی دورۀ سی‌ساله (1987-2018) محاسبه شد.نتایج: از لحاظ جغرافیایی، نقشه‌های VHI نشان داد استان سیستان و بلوچستان، در تمامی سال‌ها، با خشکسالی متوسط و ملایم روبه‌رو بوده و در سال‌های منتهی به دورۀ مطالعاتی، بر شدت خشکسالی‌ها افزوده شده است. به‌منظور پایش خشکسالی هیدرولوژیکی، از محصول ماهواره‌ای گریس استفاده شده است که تغییر در مقدار آب زمینی را اندازه‌گیری می‌کند. نتایج مطالعۀ شاخص TSDI مفهوم کمّی خشکسالی را پوشش می‌دهد. این شاخص، با هدف پایش خشکسالی هیدرولوژیکی، در تمامی حوضه‌های آبریز درجۀ 3 (پنجاه حوضه) محاسبه شد. فرایند پایش خشکی، در گام نخست، با محاسبۀ کسری خشکسالی به‌منزلۀ ماه‌هایی با TWSA منفی به‌صورت چهار ماه متوالی تعریف شد. نتایج میزان افزایش کسری خشکسالی، از جنوب به شمال استان مورد مطالعه را به‌خوبی به نمایش گذاشته است. تمامی حوضه‌ها، تقریباً از 2011، با کسری‌های بزرگی مواجه بودند. این مطالعه، ازطریق برآورد کسری و کاهش ذخیرۀ کلی آب زمینی در ماه آوریل، نشان داد تمامی حوضه‌ها، در سال‌های منتهی به پایان دورۀ مطالعاتی، شاهد کمبود ذخیرۀ آب، آن هم در محدودۀ خطرناک و استثنایی بوده‌اند.نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از VHI نشان داد که استان مورد مطالعه، در سال‌های اخیر، دچار خشکسالی گسترده‌ای شده است. مناطق جنوبی و مرکزی استان با کلاس‌های شدیدتر خشکسالی مواجه بوده‌اند. تحلیل نمودارهای شاخص خشکسالی، در کلاس‌های متفاوت شدت خشکسالی، تأیید می‌کند که همۀ حوضه‌های آبریز با شرایط خشکسالی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، روبه‌رو بوده‌اند. داده‌ها نشان می‌دهند که استان با بحران شدید آب مواجه است. اقدامات فوری و هماهنگ برای مقابله با این چالش ضروری است.