فرهنگ عرصه تقابل گفتمان‌ها در گفتمان انقلاب اسلامی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22084/rjir.2023.27868.3647
چکیده

هدف: در ایران بعد از انقلاب اسلامی شاهد شکل‌گیری چالش‌های مهمی در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هستیم. با توجه به ماهیت ایدئولوژیک انقلاب اسلامی، چالش در عرصه فرهنگ یکی از جدی‌ترین چالش‌ها است. در این تحقیق به بخشی از این چالش‌ها که مربوط به یک دهه اخیر است پرداخته می‌شود. روش‌شناسی پژوهش: با توجه به ماهیت تحقیق از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موف استفاده شده است تا زمینه‌های شکل‌گیری این چالش به تصویر کشیده شود. یافته‌ها: تحلیل متون و سخنرانی‌ها و مصاحبه با رئیس جمهور دولت دهم حکایت از آن دارد که در این دوره شاهد چرخشی اساسی در گفتمان فرهنگی دولت و ایدئولوژی حاکم بر برنامه‌های فرهنگی آن هستیم. و دولتمردان تأثیرگذار دولت دهم با کنار هم گذاشتن مفاهیمی همچون ناکارآمدی فقه، پایان اسلام‌گرایی، مکتب ایرانی، دین جهانی و تبادل فرهنگی و ایجاد رابطه (مفصل‌بندی) بین آنها درصدد ایجاد گفتمان جدیدی بودند که گفتمان غالب را به چالش کشانده و در نهایت هژمونیک شود. نتیجه‌گیری: نتیجه این چالش به حاشیه رانده شدن گفتمان دولت دهم و هژمونیک شدن گفتمان غالب بود. چالشی که برای دومین بار به‌صورت جدی در ایران بعد از انقلاب شکل گرفت و در هر دو این گفتمان غالب بود که توانست گفتمان‌های رقیب را به حاشیه براند.