بررسی خوانش شهروندان دورودی از مستندهای سیاسی شبکه‌ی من‌وتو (مورد مطالعه: مستندهایی با محوریت گفتمان پهلوی و جمهوری اسلامی)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، تهران

2 دانشیار گروه علوم ارتباطات دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی،تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری بررسی مسائل اجتماعی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.22054/nms.2022.65588.1336
چکیده

پژوهش حاضر با اتکا به نظریات تحلیل گفتمان لاکلاو و موفه، نظریه‌ی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و همچنین نظریه‌ی دریافت (استوارت هال)، خوانش شهروندان دورودی را درخصوص 14 مستند سیاسی شبکه‌ی من‌وتو که گفتمان‌های جمهوری اسلامی و پهلوی را بازنمایی می‌کند، مورد مطالعه قرار داده است. این پژوهش پرسش‌هایی از قبیل اینکه گروه‌های کانونی شهروندان دورودی، مستندهای سیاسی شبکه‌ی من‌وتو را چگونه خوانش می‌کنند؟ و آیا شبکه‌ی «من‌وتو» توانسته ذهنیت مثبتی را از گفتمان پهلوی و ذهنیت منفی را از گفتمان جمهوری اسلامی در مخاطب ایرانی ایجاد کند، مطرح و به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد. پژوهش موردنظر از سنت روش کیفی پیروی کرده و از دو روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف (دست‌یابی به نوع رمزگذاری متون مستندهای سیاسی شبکه‌ی من‌وتو) و روش مصاحبه‌ی نیمه‌ساخت‌یافته‌ی فردی و گروهی (کانونی- دست‌یابی به خوانش مخاطبان) بهره گرفته است. در مرحله‌ی اول با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، 14 مستند سیاسی موردنظر بررسی و نحوه‌ی بازنمایی گفتمان جمهوری اسلامی و گفتمان پهلوی استخراج شد. در مرحله‌ی بعد خوانش مخاطبان از این مستندها به روش مصاحبه‌های فردی و گروهی مطالعه‌ و درنهایت در مرحله‌ی سوم به مقایسه‌ی نحوه‌ی خوانش مخاطبان با نحوه‌ی رمزگذاری شبکه‌ی من‌وتو پرداخته شده است. نتایج نشان می‌دهد که غالب کدگذاری‌ها توسط مخاطبان به‌صورت هژمونیک خوانش و رمزگشایی‌شده است؛ بنابراین شبکه‌ی «من‌وتو» در تأثیرگذاری بر مخاطب (ایجاد ذهنیت منفی نسبت به گفتمان جمهوری اسلامی و ایجاد ذهنیت مثبت نسبت به گفتمان پهلوی) موفق عمل کرده است.