فراترکیب قابلیتهای پویا و رشد شرکت با استفاده از مرور سیستماتیک ادبیات مبتنی بر چارچوب
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jibm.2024.370633.4734چکیده
هدف: تغییرات و تلاطمات دائمی عوامل محیطی موجود در اکوسیستم کسبوکار، بقا و رشد شرکتها را با مخاطره مواجه میسازد. قابلیتهای پویا اشاره دارد به توانایی کسبوکار در انطباق با تغییرات مداوم بازار، پیشرفتهای جدید در فناوری و تغییرات در دیگر عوامل اکوسیستم در طول زمان، از طریق حس کردن فرصتها و تهدیدها، قبضهکردن فرصتهای شناسایی شده و پیکربندی مجدد و متحول کردن کسبوکار. این قابلیتها کسبوکارها را قادر میسازد که به یادگیری، نوآوری و تحول مستمر در خود، برای سازگاری با محیط و گسترش فعالیت و عملیات یا همان رشد شرکت، به اشکال ارگانیک یا غیر ارگانیک بپردازند. با این همه، تعاریف و دستهبندیهای گوناگون و متفاوت ارائهشده از قابلیتهای پویا، بهرهگیری از این مفاهیم را دشوار میسازد. ازاینرو، هدف اصلی این پژوهش شناسایی پیشرانها، فرایندها، سطوح و سلسلهمراتب قابلیتهای پویا و پیامدهای کاربست آنها با تأکید بر رشد شرکت و ارائه مدلی مفهومی از این چارچوب است. روش: این پژوهش از نوع فراترکیب مطالعات کیفی و بهطور مشخص، بر اساس گامهای رویکرد مرور سیستماتیک ادبیات مبتنی بر چارچوب انجام شده است. مدل بهکاررفته دربرگیرندۀ شش گام اصلی و چهارده پرسش فرعی زیرمجموعۀ گامهاست. این مدل در قالب پاسخ به پرسش پژوهش، بهطور عملی پیادهسازی شد. دو پایگاه داده وب آو ساینس و اسکپوس، طی دوره ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۳ با محوریت دیدگاه قابلیتهای پویا برای شناسایی پیشرانها، فرایندها و پیامدهای کاربست آن بررسی و در نهایت ۹۰ مقاله بهروش کیفی در تحلیل و ترکیب نهایی استفاده شد. یافتهها: تحلیل یافتههای پژوهش و کدگذاری با روش تحلیل محتوای کیفی، به شناسایی ۱۰۱۱ کد اولیه و دستهبندیها آنها در ۱۵ مقوله و ۸ مضمون منجر شد. با توجه به چارچوب بهکاررفته در مرور سیستماتیک (APO) مضامین به پیشرانها، فرایندها و پیامدها دستهبندی شدند و با استفاده از دادههای بهدستآمده، پورتفولیوی قابلیتهای شرکت، دربرگیرندۀ یک سطح قابلیتهای عملیاتی و سه سطح قابلیتهای پویا شناسایی و سلسلهمراتب قابلیتهای پویا در سطح کلان ترسیم شد. نتیجهگیری: تحلیل ادبیات به شناسایی دو دسته پیشران منجر شد: ۱. پیشران درونی در سطح فردی و سازمانی؛ ۲. پیشرانهای محیطی شامل عوامل موجود در اکوسیستم کسبوکار. پورتفولیوی قابلیتهای سازمانی نیز، شامل قابلیتهای عملیاتی و سه سطح از قابلیتهای پویاست که ریزبنیانها یا سازوکارهای چارچوب قابلیتهای پویا را تشکیل میدهند. قابلیتهای عملیاتی قابلیتهایی هستند که شرکت را قادر میسازند تا در شرایط کنونی درآمد کسب کند و حیات خود را ادامه دهد. سلسلهمراتب قابلیتهای پویا، شامل قابلیتهای پویای مرتبۀ نخست، قابلیتهای مرتبۀ دوم یا یادگیری سازمانی، ظرفیت جذبکنندگی و فرایندهای مدیریت دانش و نیز، قابلیتهای پویای مرتبۀ بالاتر، شامل حس کردن فرصتها و تهدیدها، قبضهکردن فرصتهای شناسایی شده و متحولکردن و پیکربندی مجدد منابع سازمانی است. قابلیتهای پویا، قابلیتهایی هستند که شیوۀ فعالیت شرکت را برای انطباق با تغییرات اکوسیستم تغییر میدهند. بهعلاوه، پیامدهای درونی و بیرونی کاربست قابلیتهای پویا، شامل بقای ناشی از عملکرد برتر یا مزیت رقابتی و همچنین رشد شرکت شناسایی شدند.
