وضعیت ‌استثنائی ویروس کرونا و تسلط پزشکی بر حافظه‌‌ی عامیانه(مطالعه موردی شبکه‌ی اجتماعی اینستاگرام)

نویسندگان

1 کارشناسی‌ارشد مطالعات ‌فرهنگی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استاد گروه مطالعات فرهنگی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 کارشناسی‌ارشد مطالعات ‌فرهنگی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/nms.2022.59687.1301
چکیده

دنیاگیری کرونا با ایجاد «وضعیت استثنایی» باعث تسریع «تسلط پزشکی» بر افکار عمومی شد. پانصد فیلم، عکس و متن که توسط کاربران عادی «شبکة اینستاگرام» در روزهای همه‌گیری بیماری بازنشر شده‌، بررسی شده است. با نشانه‌شناسی این محتواها، رمزگان‌های «خط مقدم، خطوط پشتیبانی و خائنان مبارزه با کرونا» به‌دست‌آمده است. این رمزگان‌ها توأمان دارای دال و مدلول‌های فرادست و فرودست است. دال‌های مدافعان سلامت، شهید سلامت، آمادگی رزمندگان و فداکاری کادر درمانی یک روایت «حماسی، قدسی و فرادست» از کادر ‌درمانی به‌ویژه کادر درمانی زن ارائه می‌دهد. دال‌های «جبهة خانگی»، «مبارزات مردمی، سازمانی و نهادی» روایتی «امیدوارانه، همدلانه، یاریگرانه و فرادست» از مبارزه با بیماری ارائه می‌دهد؛ اما در مقابل دال‌های عدم پشتیبانی از کادر درمانی و فشار روی کادر درمانی روایت «فجیع، غم‌انگیز و فرودست» از روزهای همه‌گیری ارائه می‌کند. در این همه‌گیری، پزشکی بر زندگی روزمره توسط دستورالعمل‌‌های بهداشتی (همچون تعیین گروه آسیب‌پذیر و قرنطینة خانگی) و بر حافظة شهروندان توسط «قدسی‌سازی» کادر درمانی تسلط یافت. «مردم بی‌توجه» و «مسافران نوروزی» دشمن و «شر» پنداشته شده‌ا‌ند. حافظة عامیانه «مردم» را بیش از «حکومت» و «نظام بهداشت و درمان» در همه‌گیری بیماری مسئول می‌دانند. این فرافکنی را می‌توان برآمده از زیست قدرت و سیاست حافظه‌ای دانست که ریشه‌های قدرتِ دانش قدرت پزشکی در ایران را پنهان کرده است.