فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

توتمیسم که اعتقاد به حیوان و گاه گیاه است، یکی از باورهای اقوام بدوی است که می‌توان نمونه‌هایی از آن را در باور ایرانیان نیز مشاهده کرد. یکی از منابعی که می‌توان این نمونه‌ها را در آن واکاوی و تحلیل کرد، ادبیات فولکلور هر قوم و به‌ویژه قصه‌ها و افسانه‌های آن قوم است. قوم سرخی، از اقوام کهن ایرانی است که دارای گنجینه‌ای غنی از ادبیات عامیانه‌ی بکر و البته در آستانه‌ی فراموشی و گاه نابودی است. نگارنده در این جستار، برای حفظ بخشی از این گنجینه و نشان‌دادن برخی از باورها و اندیشه‌های این قوم، نخست به روش میدانی به ثبت روایت «دختر و سیمرغ» پرداخته که پیش‌ازاین مکتوب نشده است؛ سپس به شیوه‌ی توصیفی‌تحلیلی به بررسی باورهای توتمی و نیز جایگاه درختان و حیواناتی که جنبه‌ی ماورایی و قداست‌گونه یافته‌اند، پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد سه گونه‌ی توتم در این قصه وجود دارد: الف. توتم حیوانی که در قالب گاو نمود یافته است؛ ب. تابوی جنسی و خوراک که به شکل ازدواج برون‌همسری و ممنوعیت خوردن گوشت توتم دیده می‌شود و ج. نام‌ها که بیشتر در ترکیب با نام حیواناتی توتمیک، مانند شیر و گرگ دیده می‌شود. از میان درختان، درخت زندگی و گیاه ریباس جایگاهی بنیادی در این قصه دارند. درخت در این روایت، ویژگی‌هایی مانند پیکرگردانی، محور عالم بودن، بارورکنندگی و خاصیت درمان‌بخشی دارد. سیمرغ در این قصه، در نقش محافظ پهلوان و درمانگر ظاهر می‌شود. اسب نیز سخنگو و حامی قهرمان قصه است.