جایگاه جمهوریت با تأکید بر آثار آیت‌الله خامنه‌ای به روش تحلیل‌ مضمونی

نویسندگان

1 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان

doi
10.22084/rjir.2022.26809.3537
چکیده

هدف: حاکمیت دموکراتیک یک خواسته‌ عمومی در دوره‌ جدید است. نظام‌های غیر‌دموکراتیک در معرض سقوط و انقراض هستند. تمایز آنها در تعیین‌کنندگی و دخالت رأی‌ مردم ‌است. هدف مقاله پیش‌رو، بررسی جایگاه جمهوریت در دیدگاه رهبری است. روش‌شناسی پژوهش: برای کشف مؤلفه‌های جمهوریت در آثار رهبری با روش تحلیل مضمون، همه آثار ایشان در حد اشباع داده‌های تحقیق‌ مورد بررسی قرار گرفته‌اند. ابتدا متون با دقت چندین بار مطالعه و عبارات مربوط استخراج شدند. سپس مضامین تحقیق در قالب مضامین پایه، مضامین سازمان‌دهنده و مضامین فراگیر تعیین و جهت ارزیابی در اختیار متخصصان قرار گرفتند. یافته‌­ها: یافته‌های تحقیق در قالب جداول مضامین‌پایه، سازمان‌دهنده، فراگیر و شبکه مضامین نشان ‌دادند که: 1- نظام‌سیاسی اسلام، دو ساحت دارد، ساحت الهی (ساحت صفات) و مردمی (ساحت انتخاب) که رابطه ارگانیک دارند و نافی یکدیگر نیستند. 2- خواست و اراده مردم، نقش کلیدی در جمهوری اسلامی دارد و منطق آن از نظام دموکراسی سکولار متمایز است. 3- حاکمیت قانون وجه مشخصه نظام مردم سالار و تأمین‌کننده حقوق مردم است. 4- مردم صرفاً مکلف به تبعیت نیستند، بلکه حق ‌اساسی در ایجاد حاکمیت و نظارت بر عملکرد کارگزاران در تمام سطوح دارند.  نتیجه­‌گیری: ‌بررسی شش مؤلفه ‌اساسی جمهوریت (مشروعیت، حاکمیت‌قانون، مشارکت مردم، برابری‌ سیاسی، حقوق و آزادی‌ها) در بیانات ‌رهبری نشان ‌داد که اندیشه ‌سیاسی ‌وی در باب نقش مردم به قرائت‌سوم در برابر دو ذهنیت ابزار‌انگاری مردم یا ابزار‌انگاری دین نزدیک است. مستندات از آثار ایشان در تضاد با دو قرائت‌ مذکور هستند.