فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آیا متن می‌تواند کودک را به آغوش گیرد؟کندوکاو خواننده‌ی نهفته در داستان‌های کتاب‌های درسی فارسی دوره‌ی اول دبستان (اول تا سوم) سودابه شکراله‌زاده*  چکیدههدف کلی این تحقیق  بررسی خواننده‌ی نهفته در داستان‌های کتاب‌های درسی فارسی دوره‌ی اول دبستان (اول تا سوم) بر اساس نظریه‌ی «خواننده‌ی درون کتاب» ایدن چمبرز است. به‌دنبال این هدف کلی بر سه هدف جزئی تمرکز می‌شود: بررسی توانایی داستان‌های به‌کاررفته در این کتاب‌ها در به درون متن کشیدن مخاطب؛ کشف مفهوم کودک نهفته در این داستان‌ها و بررسی این موضوع که آیا این داستان‌ها را می‌توان اثر کودک دانست یا خیر. این تحقیق نشان می‌دهد کیفیت شگردهای خواننده‌ی نهفته (سبک، زاویه‌ی ‌دید، طرفداری و شکاف‌های داستانی) در این داستان‌ها به‌صورتی است که احتمال اینکه بتواند خواننده را درون متن بکشد اندک است. کودک نهفته در داستان‌ها، کودکی ناآگاه و ناقص از نظر شناختی است که زیر سایه‌ی سنگین اقتدار بزرگ‌سال باید به تعلیمی‌گراییِ غلیظی تن دهد تا به نقطه‌ی غایی رشد مدنظر بزرگ‌سال دست یابد. کودک باید به‌هنجار شود و کدهای اخلاقی، دینی، فرهنگی و اجتماعی جامعه‌ی بزرگ‌سال را اجرا کند و همانند بزرگ‌سال سخن گوید و بیندیشد. کودک در جایگاه وسیله‌ای بازنمایی می‌شود که باید در سویه‌ی تجربه، آگا‌هی و جامعه‌پذیری محض گام بردارد. گرایشی به کودک‌زدایی به چشم می‌خورد که این گرایش با شیوه‌هایی مانند آموزش مستقیم، تن‌ندادن به گفت‌وگو با کودک، زیبایی‌شناسی‌زدایی، انتقال مستقیم کدهای اخلاقی، دینی و اجتماعی بزرگ‌سالانه، عاری‌بودن داستان‌ها از تخیل، عاطفه، بازی‌گونگی و شیطنت‌های کودکانه و رقیق‌کردن طنز اعمال می‌شود. به‌جز دو داستان پری‌کوچولو و روباه و خروس به‌دشواری می‌توان دیگر داستان‌ها را آثار کودکی دانست که بتوانند با کودک ارتباط گیرند.واژه‌های کلیدی: ایدن چمبرز، خواننده‌ی نهفته، داستان، کتاب‌های درسی فارسی دبستان، کودک. * استادیار گروه آموزش و پرورش دانشگاه علامه طباطبائی Shokrollahzadeh.sue@atu.ac.irتاریخ دریافت مقاله: 18/3/1400             تاریخ پذیرش مقاله: 9/9/1400