تحلیل گفتمان رابطه دولت و طبقات اجتماعی در دولت سازندگی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران

3 دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران

doi
10.22084/rjir.2022.25424.3427
چکیده

هدف: هر عمل و پدیده­ای برای معنادار شدن باید گفتمانی باشد، فعالیت‌ها و پدیده­ها وقتی برای ما قابل‌فهم می­شوند که در قالب گفتمانی خاص قرار گیرند، هیچ چیزی به خودی خود دارای هویت نیست، بلکه هویتش را از گفتمانی که در آن قرار گرفته است، به دست می‌آورد. بر این اساس، در مقاله حاضر، گفتمان دولت سازندگی (76-68)، مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته است، تا برای این سوال اساسی پاسخی فراهم آورد: گفتمان دولت سازندگی چه تأثیری بر رابطه این دولت و طبقات اجتماعی مختلف داشته است؟ هدف اولیه­ی این پژوهش پر کردن خلاء نظری و تئوریک موجود در این زمینه است تا بتواند گره­گشای مسائل روز جامعه­ی ایران باشد. روش شناسی پژوهش: در این راستا، از ابزارهای تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف برای تحلیل برخی از متون منتخب، که معرّف و نشان­گر گفتمان و سیاست­ها و جهت­گیری­های اصلی دولت سازندگی می­باشد، استفاده شده است. یافته‌ها: این مقاله با تحلیل گفتمانی سخنرانی‌های آیت­الله هاشمی در مراسم تحلیف اولین دوره­ی ریاست جمهوری، خطبه نماز جمعه و مراسم تحلیف دومین دوره ریاست‌جمهوری، همراه‌سازی بخشی طبقات توسط دولت را نشان داده است.  نتیجه‌گیری: مقاله به این نتیجه رسیده است که در گفتمان دولت سازندگی، ضرورت بازسازی کشور سبب گردید که مطالبات و انتظارات طبقات بالای جامعه مورد توجه قرار گیرد و مطالبات و انتظارات طبقات متوسط و پایین موقتا در کانون توجه قرار نگیرد، که این امر دارای پیامدهایی به لحاظ هم شانی و هم اقتصادی در جامعه بود.