نگاشت و تحلیل روند پژوهشهای استراتژی خروج: ترکیبی از بیبلیومتری و مرور نظاممند
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت کسبوکار، دانشکدگان تهران، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد، مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت کسبوکار، دانشکدگان تهران، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت کسبوکار، دانشکدگان تهران، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jibm.2023.355734.4544چکیده
هدف: با توجه به ضعف پژوهشهای داخلی و پراکندگی و فقدان تحلیل نظاممند از پژوهشهای جهانی انتشار یافته در حیطه استراتژی خروج از کسبوکار، هدف اصلی این پژوهش، ترکیب یافتههای تحقیقات طی سه دهه گذشته و ارائه تصویر کلان و فراهمآوردن بینشی ارزشمند از جهتگیری و روند پژوهشها در این حوزه، بهمنظور کمک به بهبود جریان پژوهشی در آینده است تا شکاف موجود در تحقیقات این حوزه پوشش داده شود. روش: از تلفیق دو روش مرور نظاممند و روش کتابسنجی، بهکمک نرمافزار برنامهنویسی «آر» برای شناسایی و تحلیل روند مطالعات استراتژی خروج از کسبوکار استفاده شده است. یافتهها: بررسی شبکه همرخدادی واژههای کلیدی نشان میدهد که سه شبکه با محوریت موضوعاتی همچون عملکرد، فروش دارایی و بقا شکل گرفتهاند و بهترتیب بزرگترین شبکه همرخدادی هستند. این واژگان بیشترین رشد انباشتی را در ۳۰ سال اخیر داشتهاند که گویای اهمیت موضوعی آنها، در پژوهشهای استراتژی خروج است. برای مثال، واژه «عملکرد» با مفاهیمی همچون اکتساب، حکمرانی، تنوعگرایی و تصمیمگیری، بیشترین همرخدادی (همکاربردی) را داشته است. با توجه به یافتههای حاصل از تحلیل هماستنادی منابع، نشریههای مدیریتی بیشترین ارجاعات را به یکدیگر داشتهاند و دو خوشۀ بعدی، بهترتیب نشریههای مربوط به حوزه مدیریت مالی و اقتصاد است. چهار روند اصلی محرکهای خروج، تصمیمگیری خروج، نحوۀ خروج و پیامدهای خروج، در تحقیقات استراتژی خروج شناسایی شدند. همچنین تحقیقات در این حوزه، بر اساس چندین دیدگاه نظری مانند نظریۀ نمایندگی، حاکمیت شرکتی، نظریۀ دیدگاه مبتنی بر منابع و قابلیت پویا تبیین شده است. نتیجهگیری: تحقیقات مربوط به واگذاریها، همچنان تحت سلطه مطالعات محرکها و پیامدهای خروج است. محققان استراتژی، دو عامل محرک و پیامدهای خروج را بهطور عمده، بر اساس نظریۀ نمایندگی، اقتصاد هزینه مبادله، دیدگاه مبتنی بر منابع و نظریۀ تکاملی بررسی و تبیین میکنند. تحقیقات موجود در خصوص حیطۀ مالی نیز، بیشتر روی اثر خروج بر عملکرد شرکت تابعه و سوابق مالی شرکت مادر (پس از خروج) متمرکزند و دیدگاه تئوری مورد توجه محققان در این حیطه، نظریۀ نمایندگی است. در حیطه اقتصاد نیز محققان با بررسی عوامل اقتصادی خُرد و کلان مانند تمرکز، رشد و اندازه و سودآوری صنعت، صرفهجویی به مقیاس، شدت سرمایه و هزینۀ ریخته شده، به تبیین موانع ورود و خروج از صنعت و همچنین، محرکهای خروج از کسبوکار میپردازند. بر اساس یافتههای این پژوهش، موضوعات ذیل، برای شکل دهی به جریان تحقیقات آتی پیشنهاد میشود: نقش تنوعگرایی بهعنوان محرک خروج؛ نقش حاکمیت شرکتی در کاهش عملکرد و خروج از کسبوکار؛ عوامل مؤثر در تصمیمگیری خروج در زمان بهینه و غیربهینه؛ بررسی نقش امکان بهکارگیری مجدد منابع سازمان در کسبوکار جدید، بهعنوان تسهیلگر خروج و کاهشدهندۀ پیامدهای منفی خروج؛ بررسی نقش قابلیتهای سازمانی در شناخت و رصد بهموقع سیگنالهای محرک خروج؛ بررسی پیامدهای خارجی و داخلی ناشی از خروج از کسبوکار و چگونگی پاسخ به آنها.
