فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف اصلی این پژوهش، واکاویِ نقشِ استخوان به‌منزلۀ عناصرِ نمادین و جادویی در اساطیرِ ایران و تحلیلِ کارکرد آن، در مقامِ سلاح، ابزارِ مرگ‌آفرین و زندگی‌بخش است. این تحقیق می‌کوشد با اتکا بر روایت‌های متنوع از فرهنگ‌ها، آیین‌ها و اساطیرِ ایران و تطبیق آن‌ها با ملل مختلف، نشان دهد که چگونه استخوان، به‌عنوانِ پایدارترین بخشِ بدن و حامل جوهر مرگ؛ در تخیل اسطوره‌ای بشر، به ابزاری برای قتل، انتقال نیرو، حفاظت، احضار و حتی باززایی تبدیل شده است. پژوهش همچنین به دنبال تبیین این نکته است که استفاده از استخوان به‌عنوان سلاح، نه صرفاً عملی فیزیکی، بلکه بازتاب نوعی منطقِ جادویی، کیهان‌شناختی و آیینی است؛ منطقی که مرگ را نیرویی قابل هدایت و قابل بهره‌برداری می‌داند. افزون بر این، هدف پژوهش روشن ساختن این نکته است که چرا استخوان در بسیاری از اساطیر، دوگانه‌ای از مرگ و تولد را تجسم می‌بخشد؛ یعنی چگونه ابزاری که از بدنِ مرده، باقی می‌ماند، می‌تواند زمینه‌ساز پیدایش جهان، خلق موجودات تازه، یا تقویت نیروی قهرمان شود. درنهایت، پژوهش حاضر می‌کوشد با تحلیل تطبیقی نمونه‌های اساطیری، جایگاه ویژه‌ی استخوان را در چرخه تولد، مرگ، باززایی نشان داده و الگویی از باورهای مشترک میان‌فرهنگی، دربارۀ قدرت نهفته در استخوان ارائه دهد.روش: این پژوهش به‌صورت تحلیلی انجام شده و روایت‌هایی از اساطیر ایرانی را بررسی می‌کند که در آن‌ها، سلاح، ابزار و مرگ و تولد به وسیلۀ استخوان، نقش برجسته‌ای دارند. برای درک بهتر، مواردی از اساطیر جهان نیز ذکر شده. از این جهت، جهانی بودن نقش استخوان در اساطیر، ملموس‌تر می‌شود؛ بنابراین، این مقاله علاوه بر تحلیل، به تطبیق نقش استخوان نیز پرداخته است.یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که استخوان در اساطیر فرهنگ‌های مختلف، عنصری نمادین و جادویی است که در مرز میان مرگ و زندگی قرار دارد. بررسی روایت‌ها؛ آشکار ساخت که استخوان به‌عنوان پایدارترین بخش بدن، حامل نیروی مرگ دانسته می‌شود و همین ویژگی سبب شده که در جادوهای شباهت، سرایت و انتشار، به‌عنوان ابزار مرگ‌آفرین به‌کار رود. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که استخوان در بسیاری از اساطیر، نقشی دوگانه دارد: از یک سو سلاحی مرگ‌زا و وسیلۀ انتقال قدرتِ فراطبیعی است، مانند آروارۀ ماهی در نبردِ داراب. از سوی دیگر، ماده‌ای حیات‌بخش است که می‌تواند در آفرینشِ جهان یا زایشِ دوباره، نقش داشته باشد، مانند استودان، کیومرث یا در نقش سوزن. نتیجه: نتایج پژوهش، بیانگر آن است که استخوان در نقش سلاح، تجسم استفاده از مرگ برای غلبه بر مرگ است؛ یعنی نیروی مرگِ ذخیره‌شده در استخوان، به دشمن منتقل می‌شود. همچنین در عمق مرگِ درونیِ استخوان، حیات و زندگی نیز در آن وجود دارد؛ به شکلی که مرگ و زندگی، جداناپذیر هستند و پیوندی عمیق میان آن‌ها است. کارکردهای استخوان در اساطیر، مرگ‌آفرینی، محافظت، باززایی و واسطه‌گری؛ الگوهایی مشترک، میان فرهنگ‌های مختلف‌اند و استخوان یکی از جهان‌شمول‌ترین نمادها در درک اساطیریِ مرگ، قدرت و چرخۀ تولد، مرگ، تولد دوباره است.