جنبههای تاریک بهکارگیری بازیپردازی: واکاوی چالشهای اخلاقی بازیپردازی در ایران
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.
2 کارشناس ارشد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.
doi
10.22059/jibm.2023.354052.4524چکیده
هدف: امروزه محبوبیت بازیپردازی در کسبوکارها، در حوزههایی همچون بازاریابی، فروش، منابع انسانی و آموزش، بهطور فزایندهای رشد پیدا کرده است و از طرف دیگر، بهعنوان یک حوزۀ تحقیقاتی نوظهور، در کانون توجه محققان دانشگاهی قرار گرفته است. بازیپردازی بهعنوان رویکردی جدید، بهمنظور تقویت رفتار مطلوب در کارکنان، افزایش تعامل مشتریان با محصولات شرکت و حتی، تغییر احساس شهروندان از وقایع محیطشان استفاده میشود. پیشبینیها نشاندهندۀ افزایش روند رو به رشد سرمایهگذاری روی این حوزه در سطح کسبوکارها و نیز جوامع است. با وجود مزایای انکارنشدنی بازیپردازی در کسبوکارها و با توجه به تأثیر بازیپردازی در زندگی افراد و جوامع، بهکارگیری آن با چالشهای بسیاری همراه است؛ اما در رابطه با جنبههای اخلاقی آن در ایران مطالعات محدودی صورت گرفته است. با توجه به آنچه بیان شد، هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویتبندی چالشهای اخلاقی بازیپردازی در ایران است تا با درک جنبههای تاریک این مفهوم، به تقویت طراحی و استفاده از بازیپردازی بپردازد.روش: برای دستیابی به هدف پژوهش از رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی استفاده شده است. در مرحلۀ اول، با بهرهگیری از رویکرد کیفی، ۱۵ مصاحبۀ نیمهساختاریافته، بهمنظور شناسایی و استخراج چالشهای اخلاقی بازیپردازی انجام شد. دادههای کیفی حاصل از این مرحله، با بهرهگیری از رویکرد تحلیل مضمون، تجزیهوتحلیل شدند. در مرحلۀ دوم پژوهش، با استفاده از رویکرد کمّی تجزیهوتحلیل شانون، به رتبهبندی و اولویتبندی چالشهای اخلاقی بازیپردازی پرداخته شد. جامعه آماری پژوهش حاضر، خبرگان دانشگاهی، متخصصان، طراحان و پژوهشگران فعال در حوزۀ بازیپردازی بودند که با استفاده از رویکرد قضاوتی انتخاب و به مشارکت دعوت شدند.یافتهها: تحلیل مصاحبههای صورتگرفته با خبرگان نشان میدهد که چالشهای اخلاقی بازیپردازی در ایران را میتوان به هفت مقولۀ اصلی و ۴۵ شاخص دستهبندی کرد. مقولههای استخراج شده، بهترتیب اولویت عبارتاند از: پیامدهای منفی روحی و جسمی، چالشهای مرتبط با دسترسی، چالشهای مرتبط با امنیت و حریم خصوصی، چالشهای مرتبط با محتوای بازیپردازی، چالشهای مرتبط باکیفیت و صحت اطلاعات (آلودگی اطلاعات)، چالشهای مرتبط با حقوق و مالکیت فکری و چالشهای اخلاقی مسئولیتپذیری و پاسخگویی.نتیجهگیری: با بررسی مطالعات حوزۀ بازیپردازی آشکار میشود که بیشتر تحقیقات، بر منافع و پیامدهای مثبت این روند نوظهور تمرکز کردهاند و کمتر مطالعهای به مسائل اخلاقی و جنبههای منفی این حوزه پرداخته است. در این پژوهش مجموعهای از چالشهای اخلاقی بازیپردازی شناسایی و اولویتبندی شد تا درک کلنگرانهای از جنبههای تاریک پیشروی بهکارگیری این رویکرد نوین در بستر فرهنگی، اجتماعی و مذهبی ایران فراهم آید. با توجه به افزایش نفوذ بازیپردازی در جنبههای مختلف کسبوکار و نیز جامعه، نتایج حاصل از این پژوهش به توسعهدهندگان برنامههای بازیپردازی و نهادهای سیاستگذار در این حوزه کمک خواهد کرد تا با بصیرتی جامع در رابطه با جنبههای تاریک و چالشهای پیشروی بهکارگیری بازیپردازی در سطح کسبوکار و جامعه، به کاهش پیامدهای منفی آن مبادرت ورزند و فضای ایمنتری را برای بازیگران برنامههای بازیپردازی شده فراهم سازند. از طرف دیگر، به کاربران نیز بینشی ارائه میدهد تا آسیبپذیری از این برنامهها را کاهش دهند.
