صاحب هزاران اسب؛ برهمکنش تصویر و متن در کتاب تصویری ضحاک براساس نظریهی متن-تصویر پِری نودلمن
نویسندگان
1 گروه ارتباط تصویری و تصویرسازی، دانشکده تجسمی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 دانشآموخته مقطع کارشناسی ارشد ادبیات کودک و نوجوان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22099/jcls.2020.33811.1710چکیده
کتاب تصویری گونهای از کتاب کودک است که در آن متن و تصویر اجزای مستقلی هستند که به موازات یکدیگر پیش میروند و کنشگری میکنند تا کلیت کتاب را سامان دهند. در این میان برخی از نظریهپردازان ادبیات کودک، مانند پِری نودلمن، به هویتِ مستقل و ویژهی تصویر بیش از متن توجه داشت و برای آن در انتقال اطلاعات و پیام و ارتباط متن و تصویر، کارکردهای ششگانه متصور شدهاند. این پژوهش که از منظر هدف، کاربردی و از منظر تحلیل دادهها کیفی است، در پی یافتن ویژگیهای پیوند متن و تصویر در کتاب تصویری ضحاک اثر فرشید شفیعی (1395) بر اساس پیوندهای ششگانهی متن و تصویر در نظریهی نودلمن است. کتاب ضحاک بهعنوان یکی از نمونههایی که تصویر در آن فراتر از متن حرکت میکند و روایت کتاب را شکل میدهد، انتخاب شده تا براساس نظریهی نودلمن بررسی شود. یافتههای این پژوهش دال بر این است که این کتاب نمونهی موفقی از بازنویسی تصویری شاهنامه است، زیرا تصاویر این کتاب اطلاعاتی فراتر از متن در اختیار مخاطب قرار میدهند؛ از این لحاظ پیام متن را قوت بخشیده و خوانشهای جدیدی را متناسب با سلیقهی مخاطب معاصر ایجاد میکنند. تمام تصاویر کتاب در گونهی سوم در تقسیمبندی نودلمن قرار میگیرند و پنج تصویر از یازده تصویر کتاب از منظر تقسیمبندی ششگانه نودلمن در مرتبهی سوم تا ششم قرار میگیرد که به مفهوم بهتصویرکشیدن مفاهیمی در تصویر است که متن توان بیان آن را ندارد یا در بیان آن کمتوان است. کتاب ضحاک در متن و تصویر دارای نشانههایی برساختهی مؤلف یا قراردادی است و مخاطب را دعوت میکند تا با درهمبافتن این نشانههای تصویری و متنی، مفهوم و روایت کتاب را دریافت کند و داستان کهن ضحاک را در بستر وقایع روز بازخوانی کند.
