فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش به بررسی تطبیقی سیمای جنگاور اژدهاکش در اساطیر دو سنت هندوایرانی و اسلاوی می‌پردازد و به‌ویژه بن‌مایه‌های مشترک این روایت در هر دو فرهنگ را مورد تحلیل قرار می‌دهد. اگرچه میان این دو حوزۀ فرهنگی فاصله‌های زمانی و مکانی قابل توجهی وجود دارد، متون اسطوره‌ای و حماسی آن‌ها از لحاظ مفهومی و معنایی حاوی اشتراکات برجسته‌ای است که نشان از خاستگاهی مشترک در زیربنای هندواروپایی دارد. محور روایت‌ها در هر دو سنت، جنگاوری است که با یاری قهرمان یا ایزد آهنگر و سلاحی جادویی، در نبرد با اژدهای سه‌سر به پیروزی می‌رسد. غالباً این نبرد با حضور زنان جادوگر همراه است و در نهایت، شاه‌دختِ اسیرِ اژدها آزاد می‌گردد که نمادی از بازگشت باروری و تداوم نظم اجتماعی است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تحلیل تطبیقی این بن‌مایۀ حماسی در دو فرهنگ مذکور می‌باشد.روش شناسی: روش تحقیق به‌صورت تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع متنی، فولکلور و مظاهر زبان‌شناسی است.یافته ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که جنگاور اژدهاکش نمایندۀ کارکرد دومِ جامعه، یعنی طبقۀ جنگاوران در ساختار سه‌گانۀ جامعۀ هندواروپایی است. این جنگاوران با بهره‌مندی از سلاح ویژه‌ای که توسط آهنگر جادویی ساخته شده، به نابودی دشمنی که نمادی از آشوب و خشکسالی است، مبادرت می‌ورزند. از این پیروزی، بازتولید نظم، باروری و هم‌بستگی اجتماعی حاصل می‌شود. نکته تأمل‌برانگیز در این دست روایت‌ها، استفادۀ جنگاور از حیله و نیرنگ برای کشتن اژدهاست؛ عملی که برخلاف آداب و الگوهای شجاعت جنگاوری تلقی شده و بر اساس آن، قهرمان دچار آلودگی آیینی می‌شود و ناگزیر به طی مراسم تطهیر و یا تبعید می‌گردد. این وضعیت نمادی از تعارض میان خشونت و اخلاقیات در اسطوره‌های هندواروپایی و بازتاب ساختار سه‌گانۀ اجتماعی است که با کارکردهای پادشاهی، جنگاوری و باروری پیوند دارد. مطالعه همچنین به نقش محوری آهنگر به‌عنوان واسطه‌ای میان این کارکردها تأکید می‌کند که با قدرت جادویی خویش، سلاح ویژۀ جنگاور را می‌سازد و زمینۀ تحقق پیروزی و بازتولید نظم را فراهم می‌آورد. نزدیکی واژگانی و مضمونی میان نام‌های قهرمان و آهنگر در هر دو فرهنگ، نشانگر اصل مشترک و میراث هندواروپایی این اساطیر است. بر اساس این یافته‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که روایت جنگاور اژدهاکش نه تنها بازتابی از ساختار اجتماعی ـ فرهنگی جوامع هندواروپایی است، بلکه نشان‌دهندۀ پیوند عمیق میان اسطوره، آیین و هویت تاریخی این اقوام می‌باشد. افزون بر آن، این مطالعه بر استمرار و انعطاف‌پذیری بن‌مایه‌های اسطوره‌ای در مواجهه با تغییرات فرهنگی و دینی تأکید می‌کند و اهمیت تحلیل تطبیقی در بازشناسی ریشه‌ها و تحولات اسطوره‌های باستانی را نمایان می‌سازد. همچنین این پژوهش با شناسایی وجوه مشترک و تفاوت‌های فرهنگی، زمینه‌ساز مطالعات آینده در حوزۀ اسطوره‌شناسی تطبیقی و تحلیل کارکردهای اجتماعی اسطوره‌ها می‌گردد. در نهایت، نتایج به‌دست آمده می‌تواند به درک بهتر نقش اساطیری جنگاوران در شکل‌گیری نمادهای هویتی و فرهنگی در اقوام هندواروپایی یاری رساند و پارادایم‌هایی نوین برای بررسی تعامل میان اسطوره، فرهنگ و جامعه فراهم آورد