فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: در این جستار، موضوع  اصلی، شناخت عناصر مردم شناختی و واکاوی سیما و رفتار مردم در داستان­های «آبجی خانم» و «مرده­خورها» و پرداختن به دو مبحثِ چیستی اجتماعی و کیستی مردمانی است که در این دو داستان به آنها اشاره شده است. روش: با توجه به کیفی بودن تحقیقات مردم­شناختی، و ارتباط پژوهشگر با محتوای داستان­های کوتاه هدایت، از روش تحلیل محتوا بهره گرفته شده است. همچنین از روش­های مطالعه اسناد و مدارک (کتابخانه، آرشیو، اینترنت) و ابزارهایی مانندکتاب­ها، اسناد، مقالات، اینترنت و فیش­برداری استفاده شده است. در این پژوهش مکاتب نظری کارکردگرایی، ساختارگرایی و فرهنگ و شخصیت مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها: دورانی که هدایت در آن زیسته است، مصادف است با دوران گذار از سنت به مدرنیته. این دوران بر روی هدایت و خلق شخصیت داستان­هایش تأثیر داشته است. میزان تعلق خاطر هدایت به فرهنگ عامه و تبلور عناصر فرهنگی و استفاده از آن­ها در نوشته­هایش، اهمیت او را در میان نویسندگان ایرانی دو چندان نموده است. در خلال داستان­های آبجی خانم و مرده­خورها، رگه­هایی از عناصر فرهنگ عامه ایران که شامل سرزنش­ها، دشنام­ها، نفرین­ها، دعاها، اشعار عامیانه، اصطلاحات و ضرب المثل­ها بود، شناسایی و تحلیل مردم شناختی شد. نگاه ویژۀ هدایت به طبقات پایین جامعه و ساختار فرهنگی خاص آنان و تأکید بر شخصیت­ها و سیمای مردمان آن دوران، او را وارد قلمرو مردم­شناسی نموده است. در این پژوهش سیما و رفتار پدر، مادر، زن، مرد، خواهر، هوو، همسایه و کارگر مورد واکاوی قرار گرفت. در داستان­های آبجی خانم و مرده­خورها شاهد تأثیر هر چه بیشتر اجتماع و فرهنگ حاکم در آن دوران بر روی شخصیت­های اصلی داستان­ها هستیم. هدف هدایت از خلق چنین آثاری، آشنایی هرچه بیشتر مردم با عناصر و مؤلفه­های فرهنگی و نقش آنها در زندگی روزمره مردم می­باشد و یاد­آوری این نکته که رفتار، اعتقادات و باورهای عامیانه اطرافیان می­تواند زمینۀ تباهی افراد دیگر را به دنبال داشته باشد. نتیجه­گیری:  از نتایجی که از این پژوهش به دست آمد می­توان به این موارد اشاره نمود: تجلی نقش فولکلور در داستان­های کوتاه آبجی خانم و مرده خورهای هدایت و تأثیر مدرنیته بر تغییر جایگاه پدر در خانواده (داستان آبجی خانم) که قبلاً ریاست خانواده را بر عهده داشته است. همچنین ترسیم موشکافانه سیمای شخصیت­های داستان­ها و شناسایی مؤلفه­های مردم شناختی توسط پژوهشگر. هدایت بر روی برخی اعتقادات خرافی و نادرست انگشت می­گذارد و آن ها را به سخره می­گیرد و برخی از مناسک و آداب و رسوم را دست و پاگیر می­داند که همین­ها از دید او، موجبات عقب افتادگی مردم و به تبع آن، بحران­های شخصیتی و اجتماعی را به همراه داشته است