زیبایی و زشتی در خودتزیینی پوشش زنان عشایر عرب کتی روستای حصار بالای ورامین

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده هنر، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تهران، ایران

doi
10.22059/ijar.2023.358816.459814
چکیده

هدف-خودتزیینی نمادی از باور و ارزش‌های یک جامعه است که امروزه با تغییر حکومت سنتی به مدرن در ایران تغییرات گسترده‌ای را تجربه کرده‌است، اگرچه امروزه مد‌گرایی یکی از مهم‌ترین پدیده‌‌های اجتماعی به شمار می‌آید و پوشش به مثابۀ بدن دوم در تولید و بازتولید هویت نقش دارد اما از دیرباز افراد برای اعلان تعلق یا گسست خود نسبت به ارزش‌های جمعی، سنت، تاریخ و دین از آن بهره می‌بردن.روش شناسی-از همین روی در این پژوهش تلاش شد تا با روش تحقیق تحلیلی- توصیفی و رویکردی کیفی و با مطالعۀ میدانی مردم‌نگارانه ( مصاحبه و مشاهده مشارکتی) و همچنین با بهره‌مندی از ادبیات نظری انسان‌شناسی زیبایی‌شناسی بومی، به واکاوی مولفه‌های زیبایی‌ در خودتزیینی زنان و رابطۀ آن با ارزش‌های جمعی عشایر عرب کتی به عنوان بزرگترین عشایر عرب تهران ساکن در روستای حصار بالای ورامین پرداخته شود. پرسش اصلی مطروحه: زیبایی و زشتی‌ در خودتزیینی زنان عشایر عرب کتی روستای حصاربالای ورامین تابع چه مولفه‌هایی است؟یافته ها-یافته‌ها نشان می‌دهد که ارزش‌های جمعی و باورهای دینی دو مولفۀ اصلی در شکل‌گیری زیبایی و زشتی پوشش زنانه است، بطوری که زیبایی و زشتی دو بعد مادی و معنوی دارد که زیبایی معنوی بر زیبایی مادی ارجح است و زشتی«مِجیبِر» زمانی پدید می‌آید که فرد در خودتزیینی از ملاک‌ها و ارزش‌های مادی و معنوی جمعی پیروی نکند و متقابلا زیبایی «زِین» زمانی پدید می‌آید که تابع ارزش‌های جمعی و باورهای دینی است و در خودتزیینی زنانه، مولفه‌هایی همچون سن افراد، جایگاه اجتماعی (تاهل یا تجرد)، اقتصادی، ایدئولوژی، ارزش و ضد ارزش در دین (گناه، ثواب، محرم و نامحرم) لحاظ شده و بر رنگ، شکل و جنس پوشش تاثیر می‌گذارد بطور مثال فراخی«واسِعَه» پوشیدگی اندام «سِتر» (تنگ و بدن‌نما نبودن)، بلندی«طَویل»، رنگ خنثی در اجتماع، رنگ مناسب سن افراد« حَسَب الحَیاه» و جنس طبیعی (غیر طبیعی) است که در نهایت مولفه‌های زیبایی در پوشش زنانه  همسو با ارزش‌های جمعی و دینی است که به دو دسته اصلی سنگین« ثَقیل» و سبک «خَفیف»  تقسیم می‌شود و اغلب زنان این روستا تلاش می‌کنند تا خودتزیینی‌شان در حیطۀ خودتزیینی ثقیل قرار گیرد و آنان را«زن زیبای مقبول» بدانند.