تبیین فرآیند نفاق و دورویی در انسان بر پایه قرآن و روایات معصومین

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 استاد گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22034/ksiu.2024.100.95
چکیده

هدف: این پژوهش با هدف تبیین فرایند نفاق و دورویی در انسان انجام شد. روش: روش پژوهش، نظریه‌پردازی داده‌بنیاد متنی بود. جامعۀ آماری، کتب معتبر اسلامی(قرآن کریم و ...) بود. یافته‌ها و نتایج: در الگو، عوامل علّی عبارتند از: عدم تعقل و تفکر، عدم تعقل در قرآن، نیت بد، پیروی از شیطان، عدم فهم دین، شرک و کفر به خدا، دنیاپرستی، حقارت نفس و خودکم‌بینی. منفعت‌طلبی در زمینه‌های خاصی همچون: ناشکری نسبت به عطای الهی، فریبکاری و نیرنگ‌بازی، بی‌توجهی به نماز و عبادات، تمایل به بدی کردن، مادی‌گرایی، شک و تردید، حب ثنا، انگیزه‌های نفسانی، لغزشهای زبانی، داشتن رذائل اخلاقی رخ می‌دهد. شرایط تعدیل‌کننده و تشدیدکننده شامل پرهیز از سخن‌چینی، انس و تعقل در قرآن، توکل بر خدا، پند و اندرز و تذکر، دعا کردن و مداومت در نماز جماعت است. انسان منفعت‌طلب، راهبردهایی از قبیل خوش‌زبانی و ظاهرسازی، ناسازگاری ظاهر و باطن، حرف بدون عمل، تمسخر، دورویی، ریا در اعمال و عبادات، هر لحظه به رنگی درآمدن و زیبا جلوه دادن بدی‌ها را اتخاذ می‌کند که پیامدهایی همچون: محرومیت از هدایت الهی، کوردلی، حبط عمل، عذاب اخروی، بی‌آبرویی در قیامت، محرومیت از بهشت، فتنه‌گری، تفرقه‌افکنی، حسرت و افسوس و محرومیت از پاداش الهی را به دنبال دارند.