تغییرپذیری ویژگیهای شیمیایی و زیستی خاک در رویشگاههای جنگلی بادام وحشی و بنه در ناحیة رویشی ایران-تورانی
نویسندگان
1 بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران.
2 بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران.
3 مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
4 مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
5 مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
6 بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران.
7 بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران.
doi
10.22059/jfwp.2025.399655.1362چکیده
جنگلهای ایرانی-تورانی با کاهش حاصلخیزی و تخریب خاک روبهرو هستند. این پژوهش با هدف ارزیابی تغییرپذیری ویژگیهای شیمیایی و زیستی خاک در رویشگاههای بنه (Pistacia atlantica Desf.) و بادام وحشی ((Spach)Prunus scoparia C.K.Schneid.) انجام شد تا راهکارهایی برای حفاظت و احیای پایدار این مناطق ارائه دهد. در این مطالعه، 45 نمونه خاک از عمق صفر تا 15 سانتیمتر از رویشگاههای بنه-بادام وحشی و مناطق شاهد (بدون پوشش جنگلی) جمعآوری شد. ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک (شامل بافت، pH، کربنات کلسیم، کربن آلی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، سدیم، آهن، روی، مس و منگنز) و نیز ویژگیهای زیستی خاک (نظیر تنفس میکروبی پایه و برانگیخته، زیستتودة میکروبی کربن و پتانسیل نیتریفیکاسیون) مورد سنجش قرار گرفتند. در نهایت، دادهها با استفاده از تحلیل واریانس و آزمون توکی بهصورت آماری مقایسه شدند. زیر تاج پوشش درختان، کربنات کلسیم، مواد آلی، کربن آلی، پتاسیم قابل جذب، سدیم و منگنز به طور معنیداری افزایش یافتند بهویژه، پتاسیم قابل جذب زیر گونه بنه به طور چشمگیری بالاتر بود. همچنین، تنفس میکروبی پایه و برانگیخته و پتانسیل نیتریفیکاسیون در این مناطق افزایش معنیداری نشان دادند. تحلیل PCA نیز بهبود پارامترهای خاک و فعالیت میکروبی را در رویشگاههای درختی تأیید کرد. یافته ها نشان داد بنه و بادام وحشی ویژگیهای شیمیایی و زیستی خاک را بهبود میبخشند. درخت بنه در افزایش پتاسیم قابل جذب و فعالیتهای زیستی خاک (تنفس برانگیخته و نیتریفیکاسیون) عملکرد بهتری داشت، بنابراین گزینة مناسبتری برای حفاظت و احیای جنگلها در کرمان محسوب میشود. این رویکرد به پایداری بومسازگان و حاصلخیزی خاک کمک میکند.
