تعامل و تقابل کارگروه ضربت با دولت امینی و دربار پهلوی برای ایجاد اصلاحات از بالا (1340-1342)

نویسندگان

1 کارشناس آزادسازی اسناد. سازمان اسناد و کتابخانه ملی.

doi
10.30484/ganj.2026.3932.2106
چکیده

سیاست خارجی حکومت پهلوی در دهة سی شمسی برخوردار از یک اصل راهبردی گردید و آن گره خوردن سرنوشت سیاست خارجی ایران با آمریکا در تقابل با کمونیسم بود. ناتوانی حاکمیت ایران در حل بحران‌ها و نقش نوین آمریکا بعد جنگ جهانی دوم در این تقابل مؤثر بود. دولت کندی، برای مسئله‌یابی و تعریف ماهیت چالش‌های حاکمیتی ایران کارگروهی ویژه ایجاد کرد که بهترین سدّ را در مقابل جریانات کمونیستی و ایجاد ثبات برای دستگاه پهلوی، «اصلاحات از بالا» تعریف می‌کرد. تأکید کارگروه بر اصلاحات لیبرالی و پیشرفت اجتماعی و اقتصادی، تلاشی برای حفظ و ثبات دستگاه حاکمة ایران بود که در خطر کمونیسم و انقلابات اجتماعی قرار گرفته بود. هدف: بررسی ماهیت سیاسی و اقتصادی کارگروه ضربت و این که چگونه تدبیر «اصلاحات برای ایران» کارگروه ضربت، در تصمیمات کلان سیاسی و اقتصادی ایران اثرگذار شد؟روش / رویکرد: این پژوهش با شیوة توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از اسناد و گزارش‌های وزارت امور خارجة آمریکا آماده و ارائه گردیده است.یافته‌ها و نتایج: برپایه یافته‌ها، کارگروه ضربت، توسعة درون‌زای ایران از طریق حمایت‌های مالی و فنی آمریکا در دهة سی و چهل شمسی را یک پروسة زمان‌بر و تنش‌زا معرفی کرد که بر بی‌ثباتی حکومت پهلوی و ضعف نفوذ آمریکا در ایران اثرگذار بود. با توصیة کارگروه ضربت، دولت کندی شاه را ملزم کرد تجربة «انقلاب کنترل شده» را در یک سو با هدف تقلیل کمک‌های خارجی و ترویج شیوة زندگی آمریکایی و در سوی دیگر، به عنوان تنها راه علاج ایران در مقابل نفوذ کمونیسم تجویز کند.