فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهدر نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم میلادی، آسیای مرکزی صحنه‌ی رقابت قدرت‌های استعماری روسیه و بریتانیا بود. در این میان، امارت بخارا که یکی از مهم‌ترین خانات منطقه محسوب می‌شد، به سبب ضعف سیاسی، اقتصادی و نظامی، در برابر پیشروی‌های تدریجی روس‌ها تاب مقاومت نیاورد. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه‌ی منابع خطی و سفرنامه‌های اروپایی، به واکاوی علل و مراحل سقوط امارت بخارا می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که چرا و چگونه امارتی با پیشینه‌ی دیرینه‌ی سیاسی و فرهنگی، در برابر پیشروی روسیه تزاری ناتوان ماند و استقلال خود را از دست داد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که استبداد داخلی، اختلافات قومی و مذهبی، ناکارآمدی اندیشه‌های دفاعی امیر مظفرحکمران وقت بخارا و سوء‌تدبیرهای سیاسی، از عوامل اصلی فروپاشی اقتدار بخارا بودند. از سوی دیگر، سیاست نظامی منسجم روسیه، اهداف تجاری و راهبردی آن در تصرف مسیرهای ارتباطی منطقه، و بهره‌گیری از شکاف‌های درونی خانات، زمینه‌ی سقوط این خان نشین را در سال ۱۸۶۸م فراهم ساخت. این واقعه نه‌تنها پایان استقلال سیاسی بخارا بلکه آغاز دوره‌ی تحت‌الحمایگی آن تحت سلطه‌ی روسیه تزاری بود؛ رخدادی که توازن قدرت در آسیای مرکزی را به سود روسیه دگرگون کرد.