فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: واکاوی نقش موقوفات تجار ساریِ دورۀ قاجار در تأمین مالی امور مذهبی و اجتماعی (برپایۀ اسناد وقفی).پرسش اصلی پژوهش: تجار ساری چگونه ازطریق نهاد وقف در پشتیبانی و مدیریت امور مذهبی و اجتماعی مشارکت کرده‌اند و انگیزه‌ها و کارکردهای اجتماعی-اقتصادی این اقدامات چه بوده‌است؟روش/ رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و برپایۀ وقف‌نامه‌های تجار ساری در دورۀ قاجار انجام شده‌است. داده‌های مربوط به املاک و نیات واقفان از متن اسناد استخراج شده و با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شده‌است.یافته‌ها و نتیجه‌گیری: واکاوی اسناد دورۀ قاجار نشان می‌دهد که تجار ساری با وقف مجموعۀ متنوعی از موقوفات -از دکان، باغ، قریه، و کاروان‌سرا تا حمام، آسیاب، و خانه- تأمین مالی گستره‌ای از نیازهای مذهبی و اجتماعی را برعهده گرفته‌اند. مصارف کلی این موقوفات شامل برگزاری آیین‌هایی چون تعزیت‌داری امام‌حسین (ع)؛ تعزیت‌داری سایر ائمه؛ حمایت از زائران عتبات؛ اعانه به فقرا و ابن‌السبیل؛ کمک به طلاب، و تهیۀ کتاب‌های علوم دینی؛ مرمت بناهای مذهبی؛ و مرمت بناهای عام‌المنفعه بوده‌است. بدین‌ترتیب، وقف برای تجار ساری در دورۀ قاجار نه صرفاً عملی عبادی، بلکه ابزاری برای پیوند با جامعه و حمایت از امور مذهبی و اجتماعی محسوب می‌شده‌است.