بررسی محتوایی اسنادِ کتابِ «دلیل الوثائق الفارسیه» و اهمیت این اسناد در پژوهشهای تاریخ معاصر ایران
نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات،دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.30484/ganj.2025.3279چکیده
اسناد آرشیوی، از منابع اطلاعاتی دستاول برای اعتباربخشی به مطالعات تاریخی است و بهکمک آن، میتوان روایات تاریخی را نقد و بررسی و تکمیل کرد. این پژوهش، برآن است تا به اسناد و مراکز آرشیوی، نه به دید منبع پژوهش، بلکه بهعنوان سوژۀ پژوهش توجه کند. در این راستا، سعی میشود تا از طریق برجستهساختن برخی دادهها و روایات تاریخی مندرج در اسناد فارسیِ «مرکز تألیف، اسناد و نشرِ نجفالأشرف» و نیز بررسی و تحلیل کمی عناوین گوناگون آن، به بررسی تأثیر و اهمیت این اطلاعات در غنای پژوهشهای تاریخ معاصر ایران و منطقۀ عراق عرب پرداخته شود.هدف: بررسی اهمیت اسناد فارسیِ «مرکز تألیف، اسناد و نشر نجفالأشرف» برای تکمیل مطالعات تاریخ معاصر ایران و عراق عرب، و برجستهساختن برخی دادهها و روایات تاریخی مندرج در این اسناد.روش: این پژوهش، با استفاده از روش کمی و رویکرد توصیفی-تحلیلی و برمبنای 4411 عنوان سند فارسیِ فهرستِ «دلیل الوثائق الفارسیه» انجام شدهاست.یافتهها: دستاوردهای پژوهش، بیانگر آن است که اسناد فارسی مرکز نجفالأشرف، دادههای مفید و متنوعی را درزمینۀ مطالعات تاریخ روابط ایران و عثمانی، رقابت دینی میان مذاهب شیعه و سنی، اوضاع زندگی اتباع و زوار ایرانی در عتبات، نزاع و ارتباطات میان اتباع در عراق عرب، جمعیت ایرانیان مقیم عتبات، و همچنین حضور و نفوذ دولت ایران و علمای ایرانی در منطقه در اواخر قاجار، ارائه میدهد.
