فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برپایۀ مادۀ دوازدهم قرارداد دارسی، کارگران شاغل در شرکت نفت انگلیس و ایران باید تبعۀ ایران می‌بودند. به‌تدریج طی سال‌های بعداز جنگ جهانی اول برپایۀ همین ماده از قرارداد، شرکت نفت انگلیس و ایران به بزرگ‌ترین کارفرمای اقتصاد ایران تبدیل شد. کارگران این شرکت عموماً از نواحی ایلی و مناطقی بودند که در آن روابط ارباب-رعیتی حاکم بود. آن‌ها باید خود را با شرایط کار در محیط صنعتی مدرن وفق می‌دادند. نبود قوانین و مقرراتی که از آن‌ها دربرابر حوادث ناشی از کار محافظت کند، شدت و کثرت این نوع از حوادث را افزایش داده بود. بااین‌حال، به‌تدریج طی دهۀ 1300ش در قالب سازوکار صندوق‌های احتیاط مقرراتی در این زمینه وضع شد.هدف: یافتن زمینه‌های تشکیل صندوق‌های احتیاط در شرکت نفت انگلیس و ایران.روش/رویکرد: روش پژوهش حاضر تاریخی است و برای جمع‌آوری اطلاعات از اسناد آرشیویِ شرکت نفت انگلیس و ایران استفاده شده‌است. برای تحلیل مسئلۀ پژوهش نیز از رویکرد بسیج طبقاتی در تبیین سیاست‌گذاری‌های اجتماعی استفاده شده‌است.یافته‌ها و نتایج: درخواست کارگران برای تأمین خدمات درمانی و اجتماعی از شرکت نفت به‌عنوان کارفرما ازیک‌سو و فراهم‌شدن امکان همراهی نسبی دیوان‌سالاری دولت ایران با اعتراضات کارگران باتوجه‌به فضای بین دو جنگ جهانی و منتظم‌ترشدن امور دولت ایران در دهۀ 1300 ازسوی‌دیگر، زمینه را برای تدوین و تصویب چنین مقرراتی مهیا کرد. تدوین و تصویب نظام‌نامۀ استخدام کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس در سال‌های ابتدایی دهۀ 1300ش نتیجۀ چنین شرایط و درخواست‌هایی بود. بااین‌حال شرکت نفت با تصویب نظام‌نامه‌ای تبعیض‌آمیز، خواستۀ کارگران ایرانی را به خدماتی حداقلی در قالب نوعی صندوق احتیاط محدود کرد که بسیاری از خواسته‌های کارگران را برآورده نمی‌کرد.