اندازه‌گیری تنوع ساختاری توده‌های جنگلی ارس و بنه (مطالعة موردی: ناحیة رویشی ایرانی-تورانی، آذربایجان شرقی)

نویسندگان

1 بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران.

2 بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران.

3 مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران،‌ ایران.

4 بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران.

doi
10.22059/jfwp.2024.373745.1286
چکیده

این پژوهش با هدف کمی‌سازی ساختار توده‌های جنگلی ارس و بنه انجام شد. بدین‌منظور، تودة بنه (Pistacia atlantica) در جزیرة اسلامی و تودة ارس (Juniperus excelsa) در منطقة کاغذکنان درنظر گرفته شدند و در هرکدام، یک قطعه‌نمونة مربعی شکل دائمی یک‌هکتاری به‌طور تصادفی پیاده شد. متغیرهای کمی قطر برابر سینه (DBH) و یقه، ارتفاع، قطر بزرگ تاج و قطرعمود بر آن برای تمام درختان اندازه‌گیری شد. الگوی پراکنش مکانی درختان با روش فاصله-آزیموت و تنوع ساختاری با استفاده از شاخص‌های مبتنی بر آمیختگی گونه‌ای، ابعاد درختان و موقعیت مکانی آنها بر اساس روش نزدیک‌ترین چهار همسایه تعیین شد. نتایج نشان داد در قطعه‌نمونة بنه، بیشترین فراوانی گونه‌ای شامل Pistacia atlantica و Ephedra major و در قطعه نمونة ارس، Juniperus excelsa و Cotoneaster nummularioides بود. میانگین DBH و سطح تاج‌پوشش در رویشگاه ارس 4 سانتی­متر و 1195 متر مربع و در رویشگاه بنه 22 سانتی­ متر  و 5/569 متر مربع بود. میانگین شاخص آمیختگی 0/31 و 0/502 به‌ترتیب نشان‌دهندة آمیختگی گونه‌ای کم در تودة بنه و آمیختگی زیاد در تودة ارس بود. در هر دو توده اختلاف سطح تاج درختان زیاد و اختلاف ارتفاع درختان متوسط بود. مقدار متوسط فاصله 2/8 و 7/4 متر به‌ترتیب نشان داد که تودة ارس، متراکم و تودة بنه، تنک بود. ارزیابی نهایی نشان داد، تنوع ساختاری هر دو توده زیاد، اما تنوع ساختاری ارس (0/539) نسبت به بنه (0/459) در سطح معنی‌داری (5 درصد) بیشتر بود که اهمیت آمیختگی گونه‌ای در تنوع ساختاری را نمایان ساخت. اطلاعات به‌دست آمده، ابزار مهمی برای دخالت‌های پرورشی در توده، پایش و ارزیابی کارآمدی مدیریتی محسوب می‌شوند.