ارزیابی اثرات بلندمدت کوبیدگی خاک بر ترمیم خصوصیات فیزیکی خاک و استقرار زادآوری در مسیرهای چوبکشی جنگل‌های حوزة شیرگاه

نویسندگان

1 گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

2 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.22059/jfwp.2024.378714.1299
چکیده

در سال‌های اخیر، مطالعة فرآیندهای بازیابی مسیرهای چوبکشی شتاب بیشتری گرفته است. بنابراین، مطالعة حاضر به‌دنبال این است که آیا بازیابی کامل مشخصه‌های خاک و زادآوری طبیعی گونه‌های درختی در مسیرهای چوبکشی صورت گرفته ‌است یا خیر. به‌منظور دستیابی به اهداف پژوهش، چهار مسیر چوبکشی با کلاسة سنی 5، 15، 25 و 35 سال براساس آخرین سالی که عملیات چوبکشی در مسیرها صورت گرفته بود، انتخاب شدند. هر مسیر چوبکشی با کلاسة سنی معین با 3 تکرار در جنگل انتخاب و در هر مسیر چوبکشی 3 کلاسة شدت ترافیک کم، متوسط و شدید مشخص شد. در مجموع در مسیرهای چوبکشی 72 نمونه خاک و در منطقة شاهد 24 نمونه خاک برداشت شد. برای ارزیابی وضعیت زادآوری در مسیرهای چوبکشی، در هر شدت ترافیک، به‌صورت تصادفی یک پلات به ابعاد 40 متر مربع پیاده شد. در تمامی مسیرهای چوبکشی با افزایش شدت ترافیک از کم به زیاد، جرم مخصوص ظاهری خاک، مقاومت به نفوذ و تخلخل ریز افزایش یافته است، درحالی‌که تخلخل کل، تخلخل درشت و درصد رطوبت خاک با افزایش شدت ترافیک از کم به زیاد، کاهش داشته‌اند. زادآوری طبیعی تمام گونه‌های موجود در مسیرهای چوبکشی و جنگل طبیعی تفاوت معنی‌داری داشتند. یافته‌ها تأیید می‌کنند که نرخ‌ بازیابی فرایندی طولانی است و زمان بیشتری از 35 سال برای بهبودی کامل خصوصیات فیزیکی لازم است. از آنجا که جنگل‌های هیرکانی کانون‌های تنوع زیستی هستند، مدیران جنگل باید توجه ویژه‌ای به عملیات برداشت مکانیزة چوب در این مناطق داشته باشند، زیرا احیای خاک‌های جنگلی فشرده، چندین دهه طول می‌کشد.