تأسیسات عمرانی و سدسازی ایران در حریم رودخانه اترک در دوره پهلوی با تکیه بر اسناد
نویسندگان
1 گروه تاریخ، دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران.
2 دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران.
doi
10.30484/ganj.2024.3213چکیده
هدف: رود اترک از عوامل تأثیرگذار در وقایع تاریخی و ایجاد تأسیسات عمرانی نواحی شمال خراسان و شرق دریای خزر بوده و جایگاه مهمی در تداوم حیات این ناحیه داشته است. از طرفی پس از عهدنامه آخال بین ایران و روسیه در دوره ناصرالدینشاه ( 1313 - 1264ق.) این رودخانه بهعنوان یک رود مرزی دائمی و بینالمللی در تعیین روابط میان ایران و روسیه یعنی در بخشی از جنوب ترکمنستان امروزی نقش مهمی ایفا کرده است و مسئله حقابه اترک و اقدامات عمرانی مانند سدسازی و... موجب اهمیت یافتن بیش از پیش آن در دوره حکومتهای پهلوی و شوروی شده بود.روش: در پژوهش حاضر تلاش بر این است با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی منابع آرشیوی و کتابخانهای موجود در خصوص ایجاد تأسیسات عمرانی و سدسازی ایران دوره پهلوی در حریم رودخانه اترک پرداخته شود.یافتهها: به واسطه پژوهش حاضر میتوان به اهمیت بیش از پیش آب رودخانههای مرزی در تعیین منافع ملی کشورها پی پرد. نتیجه موافقتنامهها و معاهدات بین المللی در زمینه آبهای سطحی و زیرزمینی مرزی اترک احداث سدها و اقدامات عمرانی میان ایران و کشور همسایه را به دنبال داشت. در واقع ورود ایران به دوره مدرنیته و برپایی تأسیسات عمرانی جدید و نیز افزایش تقاضا برای مصرف آب و تلاش برای مدیریت منابع مختلف آبی توسط سدسازی، پتانسیل ایجاد تنش، بحران و یا همکاری و مشارکت بر سر استفاده از منابع آب چه در داخل کشور و چه در روابط با همسایگان فراهم شده بود که این موضوع در مورد رودخانههای بینالمللی مانند اترک از اهمیت ویژهای برخوردار است.
