فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بررسی محتوای اسناد موقوفات شاه‌زادگان قاجاری ایالت مازندران در دورۀ قاجار با هدف پی‌بردن به انواع موقوفات و چگونگی مصارف آن‌ها.روش: برای بررسی و تحلیل تعداد و نوع موقوفات، و اهداف و نیات واقفان از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده‌است. این روش به ما امکان می‌دهد تا به درک عمیق‌تری از تاریخ اجتماعی ایران و شناسایی الگوهای مشابه در دوره‌های تاریخی دیگر دست یابیم.یافته‌ها: موقوفات شاه‌زادگان قاجاری ایالت مازندران به‌ترتیب فراوانی شامل زمین، دکان و حمام بوده‌است. این موقوفات برای مصارفی چون عزاداری، تأمین هزینه‌های اولاد، اعانت به فقرا، سادات و مساکین، خیرات و مَبَرّات، ادارۀ مدرسۀ علمیه، خرید کتب علمیه، تعمیر بقاع مشرفه و امکنۀ متبرکه، تعمیر قنطره و رباط، تعمیر آب‌انبار و تأمین روشنایی حرم حضرت عباس (ع) هزینه می‌شده‌اند. ازنظر ترتیب زمانی، 30 درصد از وقف‌های این شاه‌زادگان مربوط به دورۀ محمدشاه (1249-1264ق)، 60 درصد مربوط به دورۀ ناصرالدین‌شاه (1264-1313ق) و 10 درصد مربوط به دورۀ مظفرالدین‌شاه (1313-1324ق) است. ازنظر مکانی 8 وقف‌نامه مربوط به شهر ساری و 2 وقف‌نامه مربوط به شهر بارفروش (بابل امروزی) است.نتیجه‌گیری: از یافته‌های پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که شاه‌زادگان قاجاری در مازندران نقشی به‌سزا در توسعۀ امور خیریه و عام‌المنفعه ایفا کرده‌اند و تنوع مصارف موقوفات آنان نشان از توجه به نیازهای گوناگون جامعه ازجمله زمینه‌های مذهبی، اجتماعی، آموزشی، و زیرساختی داشته‌است. تعداد بیشتر وقف در دورۀ ناصرالدین‌شاه احتمالاً با ثبات نسبی و رونق اقتصادی آن دوره مرتبط بوده‌است و تعداد بیشتر وقف‌ها در ساری نیز اهمیت این شهر در آن زمان را نمایان می‌کند. درمجموع، این پژوهش تصویری از فعالیت‌های وقفی شاه‌زادگان قاجاری در مازندران و تأثیرات آن بر جامعۀ آن دوره را ارائه می‌دهد.