زندگی و زمانه زنان ایرانی در اینستاگرام: تحلیل ایدئولوژیک عکس‌های زنان در شبکه اجتماعی اینستاگرام

نویسندگان

1 استاد گروه ارتباطات اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران.

2 پژوهشگر پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و دانشجوی دکتری ارتباطات دانشگاه تهران، ایران.

doi
10.22054/nms.2021.35786.593
چکیده

پژوهش حاضر به واکاوی پیام‎های بصری‎ای می‎پردازد که زنان ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام به‌اشتراک گذاشته ‎اند، با این هدف که دریابیم آنها چگونه خود را در این شبکه بازنمایی می‎کنند. این واکاوی، بر اساس تحلیل ایدئولوژیکِ «جان بِرجر» صورت گرفته‌است و در آن، هر تصویر، گزارشی از این موضوع نگریسته شده که یک زن هویت فردی و اجتماعی خود را چگونه می‏‌بیند، تعریف می‏کند و نشان می‏‌دهد. در این پژوهش، پس از معرفی کاربران و ارزیابی فضای کلی تصاویرشان، چند نمونه عکس هر کاربر تحلیل شده‌است. در جمع‏‌بندی تصاویر کاربران کوشیده‌ایم رابطه تصاویر با گفتما‎ن‎های موجود درباره زنان مشخص شود. بر اساس یافته‎های پژوهش، برخی از تصاویر زنان بر نوعی مقاومت در برابر فشارهای اجتماعیِ تبدیل شدن به زنی هنجارمند دلالت دارد که آن را می‎توان نشانی از بازاندیشی در هویت تعریف‌شده زن و ساخت و بازنمایی هویت بر اساس انتخاب کاربران دانست. تحلیل بیشتر تصاویر نشان می‎دهد زنان در روایت بصری زندگی خود، با بازنمایی خود بر اساس هنجارها و ارزش‎های رایج جامعه، به تقویت ارزش‏های هژمونیک نظام فرهنگی‎ مردسالارانه‌ای می‎پردازند که در آن بالیده‏اند. آنها دست به کنش‎‏های روایی بصری می‎زنند که موقعیت زنانگی را آن‌طور تعریف می‏کند که جامعه مطلوب می‌داند!