سفید و سبز، رنگهای نمادین در فرهنگ و هنر بانوان زرتشتی یزد
نویسندگان
1 گروه هنرهای سنتی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
2 دانشیار گروه انسانشناسی دانشگاه تهران
doi
10.22059/ijar.2021.318684.459657چکیده
پایههای زیستی زرتشتیان یزد از گذشته بر کشاورزی استوار بوده و این سبک زندگی بر اعتقادات، فرهنگ و سنن ایشان چنان تأثیرات عمیقی نهاد که منجر به برتری رنگ سفید و سبز در میان بانوان زرتشتی گردید. هدف این پژوهش، پیگیری این دو رنگ در رویدادهای فرهنگیِ نمادین با عاملیت زنان زرتشتی یزد است. برای برآوردن این مهم، تقویم زرتشتیان و مناسبتهای آیینی آن در صدر قرار دارد؛ سپس اساطیر (پیوند امشاسپندان شهریورِ مذکر و سپندامذِ مؤنث) در ادبیات دینی زرتشتیان (ایزدبانوی ناهید و ایزد مهر) مورد واکاوای قرار خواهند گرفت. اعتقادات، به دو بخش «پیر سبز» و «چمرو» تقسیم میشود. سفرهها که پدیدههای فرهنگیند، مشتمل بر خوان نوروز و گواهگیران بوده و سوزن و نخ سفید و سبز عنصر جداییناپذیر آنند. «سفره سبزی» هم در آیین شفاخواهی کاربرد دارد. گستردن این سفرهها برای درویشان و ثروتمندان بسته به توانایی و تمکن ایشان امکانپذیر بود. بهعلاوه، سفید و سبز، نمادی از چشمروشنی و شیرینکامیند که با اهداء قند سفیدِ سبزپوش برای نوزادان هویدا میشوند. ریسندگی که به عنوان وظیفهی اسطورهای بانوان در نظر گرفته میشود، چون امر زادن و فرزندپروری برای بانوان اهمیت داشته. پوشیدن مَکنای سبز توسط بانوان زرتشتیِ زیارتگاه «پیر سبز»، نشانهایست از احترام به دو شاهدخت ساسانی. رنگ سبز در لباس سنتی عروس که وارد دوران مادرانگی میشود، نشانی از تغییر رنگ سفید دوشیزگی به باروریست. سرانجام استعمال واژهی سبز به عنوان حسن ختام در ضربالمثلهای دَرَی بِهدینی با مفاهیمی چون شادی و خوشبختی قابل ردیابیست. این پژوهش بر پایه تحقیق توصیفیست و روش گردآوری اطلاعات به صورت میدانی و کتابخانهای میباشد. ضربالمثلها با مصاحبه از بانوان زرتشتی جمعآوری شده است.