فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی خصوصیات ریخت‌شناسی برگ گونة بلوط ایرانی (Quercus brantii) و بنه (Pistacia atlantica) در 15 رویشگاه جنگلی استان ایلام و در محدودة ارتفاعی حدود 1000 متر (از حدود 1100 تا حدود 2000 متر از سطح دریا)، می‎پردازد. در هر رویشگاه و از هر گونه، پنج پایه درخت سالم و از هر پایه پنج برگ سالم و بالغ از قسمت بیرونی و وسط تاج جمع‌آوری شدند. صفات شاخص سطح برگ، طول دمبرگ، طول رگبرگ اصلی، محیط برگ، طول پهنک، عرض پهنک و تعداد دندانه‎های حاشیة برگ اندازه‎گیری شدند. داده‌ها براساس طرح آماری آشیانه‎ای تجزیه و تحلیل شده و میانگین ویژگی‌های مورد بررسی با آزمون چند دامنه‌ای LSD مقایسه شدند. نتایج حاکی از اختلاف معنی­دار بین تمام صفات مورد مطالعه در بین رویشگاه‌ها به تغییرات ارتفاع بود. در گونة بلوط ایرانی، صفات طول دمبرگ (1/72سانتی‌متر)، محیط ‌برگ (20/23سانتی‌متر)، طول برگ (8/17 سانتی‌متر)، عرض برگ (4/43 سانتی‌متر) و سطح برگ (28/16 سانتی‌متر مربع) در ارتفاعات بالاتر دارای میانگین بیشتری نسبت به ارتفاعات پایین‌تر بودند. اما، میانگین صفات تعداد دندانه‌های چپ و راست برگ به ترتیب 12/26و 12/47، میانگین وزنی بیشتری را در ارتفاعات پایین نشان دادند. در گونة بنه، صفات اندازه‌گیری‌شده در ارتفاعات بالاتر همانند طول دمبرگ (0/46 سانتی‌متر)، محیط برگ (13/98سانتی‌متر)، طول برگ (5/533 سانتی‌متر)، عرض برگ (3/29 سانتی‌متر) و سطح برگ (12/31سانتی‌متر مربع) دارای میانگین بیشتری و تفاوت معنی‌داری با صفات مورد اندازه‌گیری در ارتفاعات پایین‌تر به‌ترتیب: 0/24 سانتی‌متر، 12/26سانتی‌متر، 5/18 سانتی‌متر، 3/0 سانتی‌متر و 10/85سانتی‌متر مربع داشتند. وجود تغییرات معنی‎دار درون جمعیتی، ایدة تنوع ریختی درون جمعیت‎ها را برای گونة بلوط و بنه در سطح منطقه‌ای و حتی در زاگرس تا حدودی تقویت می‎کند. از میان ویژگی‏ های مورد مطالعه آن‌هایی که تأثیرپذیری کمتری نسبت به تغییرات محیطی دارند، می‎تواند در تفکیک گونه‎ها به‌عنوان صفت متمایز‌کننده مورد استفاده قرار گیرد.