فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر «چوتاشی»، ساخت حجم‌های چوبی سنتی در قالب ظروف، ابزار کار و عناصر و آرایه های معماری بومی با استفاده از چوب‌های جنگلی در مازندران است که قدمتی دیرینه دارد. هدف این پژوهش، شناسایی گونه‌های چوبی مورد استفاده در چوتاشی و بررسی ویژگی‌های ممتاز آناتومی و تکنولوژی آن‌هاست. ازاین‌رو، چوب‌های خام یا نیمه‌کار با ابعاد و اشکال مختلف از کارگاه‌های استادکارانِ چوتاشی گردآوری شدند. نظرات اساتید در مورد علت ترجیح این چوب‌ها و ویژگی‌های برتر آنها نیز ثبت گردید. رطوبت، جرم ویژه، هم‌کشیدگی و واکشیدگی حجمی و چند ویژگی‌ مکانیکی بر روی هفت نوع چوب برتر معرفی‌شده (ریشه و تنه افرا، تلکا، ملج، شمشاد، سرخدار و گردو) اندازه‌گیری شدند. برای فهم بیشترِ علتِ مطلوب یا نامطلوب بودن برخی چوب‌ها، بافت چوبی آن‌ها زیر میکروسکوپ یا استریومیکروسکوپ بررسی شدند. چوب ریشه افرا و چوبِ ساقه زیر پوست در درختانِ قطور که به‌وسیله خزه پوشیده شده باشد، برای ساخت ظروف مناسب‌ترند. آزمون‌های مکانیکی نشان دادند که مقاومت برشی عمودبر الیاف در ملج، مقاومت به شکاف‌خوری در تنه افرا و گردو، چقرمگی در تنه افرا و شمشاد و سختی در سرخدار دارای بیشترین مقادیرند. شمشاد بیشترین وزن مخصوص و سرخدار کم‌ترین همکشیدگی را داشتند. بررسی‌های میکروسکوپی، نشان از همگنی و تخلخل بیشتر چوب ریشه و درعین‌حال، درهم‌تاری بیشتر در این چوب داشت. پدیده «آهَنَک» در سرخدار که باعث افت شدید کیفیت آن از نظر اساتید می‌شود، درواقع تجمع مواد رسوبی در چند ردیف تراکئید است. در پایان، ارتباط بین ویژگی‌های آناتومی، فیزیکی و مکانیکی چوب‌ها و نظرات اساتید مورد بحث قرار گرفت.