پایش و ارزیابی اثرات گردوغبار بر تغییرات بارش در جنوبغرب ایران با استفاده از سنجش از دور و GIS
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
2 دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری اقلیمشناسی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
4 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
5 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران
6 استادیار گروه سنجش از دور و GIS دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
doi
چکیده
گردوغبار اتمسفر و تعاملات آن با بارش؛ در آبوهوای مناطقی که سرزمینهای خشک و نیمه]شک وسیعی در آن وجود دارد؛ تأثیرات زیادی برجای میگذارد. ابهامات بسیاری درمورد علت تفاوت مقدار بارندگی از محلی به محل دیگر و از زمانی به زمان دیگر وجود دارد؛ بهطوریکه حتی با گسترش دانش و فناوری، هنوز علت این نوسانها کاملاَ مشخص نشده است. امروزه بهمنظور پایش تأثیر رخدادهای گردوغبار بر تغییرات بارندگی، از تصاویر ماهوارهای استفادة گستردهای میشود. هدف از اجرای این تحقیق بررسی روند تغییرات بارندگی، با درنظرگرفتن فراوانی رخدادهای گردوغبار، با استفاده از روشهای آماری خوشهبندی، سنجش از دور و پهنهبندی در محیط GIS، در منطقة جنوبغرب ایران است. این پژوهش تلاشی است برای بارزسازی ارتباط بین فراوانی روزهای همراه با گردوغبار و تغییرات مقادیر بارندگی در ایستگاههای منطقة جنوبغرب ایران. در این تحقیق، مجموعة دادههای روزانة رخدادهای گردوغبار و مقادیر بارندگی روزانة 45 ایستگاه هواشناسی طی سی سال گذشته (2016- 1986) تحلیل شد. دو دسته اطلاعات شامل مجموعه دادههای روزانه، ماهانه، فصلی و سالیانة وقایع گردوغبار و بارش و محصول ضخامت طیف نوری AOD ذرات گردوغبار سنجندة MODISپردازش شدند. درمورد دستة نخست، اطلاعات با استفاده از روش تحلیل خوشهای از بــین وقــایع گــردوغبار، مــوارد گــردوغبار همراه با بارش، در یک روز مشخصشده، پردازش و محاسبه و سپس تحلیل شد. سپس نقشههای بارندگی و فراوانی روزهای گردوغبار، در جنوبغرب ایران، با استفاده از روش میانیابی فاصلة وزنی (IDW) تهیه شد. در گام بعدی، بهمنظور بارزسازی و مشاهدة شدت غلظت گردوغبار، خروجی محصول AOD با استفاده از تصاویر سنجندة MODIS الگوریتم ترکیبیDeep Blue وDark Target، کد 064 در تاریخهای استخراجشده در محیط ArcGIS تبدیل به نقشه شد و مورد تحلیل قرارگرفت. نتایج نشان داد که روش مورد نظر بهخوبی قادر به شناسایی پدیدة گردوغبار در منطقة مورد مطالعه است و میتواند تغییرات غلظت گردوغبار را با دادههای زمینی مورد سنجش قرار داده و مقایسه کند. همچنین، بین پارامتر ضخامت نوری هواویزهها و اطلاعات تاریخی مربوط به فراوانی رخدادهای گردوغبار در گزارشهای سازمان هواشناسی، انطباق بسیار منطقی و روشنی وجود دارد.