فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: ملاصدرا معتقد است که معرفت تصوری در سه مرحلۀ حس، خیال و عقل برای نفس محقق می‌شود. هدف این مقاله، تبیین و تحلیل نقش حس و تجربه در مراحل شناخت تصوری از منظر صدرالمتألهین بود. روش: این پژوهش با استفاده از راهبردهای توصیفی، تحلیلی و استدلالی و روشهای اسنادی، تحلیل منطقی و قیاسی به دنبال حل مسئله است. یافته‌ها: ملاصدرا در بحث ایجاد مفاهیم، نظریۀ ارتقای وجودی و انتقال را ارائه کرده است که در فرایند حرکت جوهری نفس، هم نفس و هم شناختهای تصوری‌اش، تکامل و تجرّد و ارتقای وجودی می‌یابند. بدین صورت که نفس در مرحلۀ حس، با توجه به محسوس خارجی، صورت حسی مطابق با آن را صادر می‌کند. سپس وقتی قوۀ خیال با صورت حسی روبه‌رو می‌شود، نفس با حرکت جوهری به مرتبۀ مثالی ارتقا می‌یابد و عالم خیال را مشاهده می‌کند و متناسب با وجود مثالی آن صورت حسی، یک صورت خیالی ایجاد می‌کند. پس از آن وقتی قوۀ عاقله با صورت خیالی مواجه می‌شود، نفس با حرکت جوهری به مرتبۀ عقلی ارتقا می‌یابد و عالم مثل عقلی را مشاهده می‌کند و نفس متناسب با وجود عقلی آن صورت مثالی، صورتی عقلی ابداع می‌کند. نتیجه‌گیری: برای رسیدن به مرحلۀ خیال، وجود حواس و ادراکهای حسی به صورت مستقیم ریشه و شرط بوده و مرحلۀ حس به صورت غیر مستقیم، ریشه و زمینۀ شکل‌گیری مرحلۀ عقلی است.