فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: بررسی سیاست، روش‌ها و تحول تیول‌داری در مازندران در دورۀ قاجار و نتایج آن.روش/ رویکرد پژوهش: با روش تاریخی و با شیوۀ توصیفی تحلیلی و با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای نوشته شده است.یافته‌ها و نتیجه‌گیری: دولت قاجار بر بنیاد الزامات سیاست خارجی و داخلی ولایت، در نیمه اول سده ۱۳ه.ق سیاست خالصه‌سازی اراضی مازندران را مد نظر داشت تا با واگذاری اراضی خالصه‌ها در قالب تیول به افراد، افزون بر نیروی نظامی ولایتی و نظایر آن،اهدافی چون تأمین امنیت در سرحدات شمالی کشور و نیز در داخل مازندران را به‌عنوان منطقه‌ای ویژه در شمال ایران محقق کند اما در نیمۀ دوم این قرن، به سبب کاهش توان دولت در اعمال نظارت بر تیول‌ها، اقتصاد روستایی در مازندران دچار آسیب شد. دولت برای رفع مشکلات مالی خود، سیاست اعاده و فروش خالصجات را درپیش گرفته بود و آن را در ابتدای کار به صاحبان تیول واگذار کرد که این امر در گسترش مالکیت خصوصی بسیار مؤثر بود اما خرابی اراضی خالصه هم چنان ادامه داشت تا زمان قانون برگشت تیول که می‌بایست اغلب قرای خالصه مازندران به ضبط دولت درآید. این مسئله به موقعیت خالصه و صاحبان تیول و عملکرد وزارت مالیه برمی‌گشت که در مازندان با پیامدهایی چون غصب اراضی خالصه با فرمان‌های جعلی و با تأخیر و درست اجرا نشدن قانون برگشت تیولات مواجه شد. بنابراین نبود نظارت و امنیت در این نوع از سیاست بهره‌برداری از زمین‌های زراعی سبب شد تا تأثیر مخربی در رشد اقتصاد روستایی بگذارد. یکی از مهم‌ترین نتایج این روند، گسترش مالکیت خصوصی و تغییر شرایط اجتماعی کشاورزان در مازندران قرن چهاردهم قمری بود.