فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این مقاله برآن است تا با بهره‌گیری از منابع دستِ‌اولْ فرازوفرود احداث راه‌آهن سراسری و انتخاب مسیر آن و نیز رویکرد قدرت‌های خارجی به‌ویژه انگلستان در این زمینه را به‌تصویر بکشد و سیر انتخاب نخستین مسیر خط راه‌آهن در دوران نخست‌وزیری و سلطنت رضاشاه را باز نماید.روش/ رویکرد پژوهش: در این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتاب‌خانه‌ای، اسناد آرشیوی، و گزارش‌های مطبوعاتی، موضوع تعیین مسیر راه‌آهن سراسری ارزیابی می‌شود.یافته‌ها و نتیجه‌گیری: براساس این تحقیق روشن می‌شود که از همان آغاز شروع موضوع راه‌آهن در ایران، برخی پیشنهادها راه‌آهن ایران را کریدوری درنظر می‌گرفتند که اروپا را به شرق آسیا وصل می‌کرد؛ ولی برخی طرح‌ها معطوف به ساخت راه‌آهن سراسری در داخل مرزهای ایران بودند. هرچند در دوران قاجار هرگز تلاشی عملی و جدی برای ساخت راه‌آهن سراسری در ایران در میان نبود، ولی نمی‌توان از این واقعیت چشم پوشید که طرح‌های بسیاری در این زمینه عرضه شد و مباحث نظری فراوانی مطرح شد که برخی از آن‌ها مانند پیشنهاد‌های صنیع‌الدوله به کارِ ساختن راه‌آهن سراسری در عصر رضاشاه آمدند. علاوه‌براین به‌نظر می‌رسد که نخستین تلاش جدی دولت ایران برای ساخت راه‌آهن سراسری، از زمان نخست‌وزیری وثوق‌الدوله آغاز شده باشد. شاید مهم‌ترین دستاورد این تحقیق را بتوان آشکارساختن رویکرد بریتانیا به راه‌آهن سراسری ایران دانست. بنانشدن راه‌آهنی که انگلیسی‌ها درنظر داشتند از قصرشیرین به تهران بکشند و پافشاری مقامات ایرانی بر ساختن راه‌آهن شمال به جنوب از شکست تلاش‌های مقامات بریتانیا در این زمینه حکایت دارد. نکتۀ دیگر آن‌که پافشاری و پیگیری شخص رضاشاه، در بنیادنهادن نخستین راه‌آهن سراسری در ایران تأثیری به‌سزا داشت.