بنادر نسل 3، ضرورتی اجتنابناپذیر برای توسعه صنعت حملونقل و تحقق اقتصاد دریامحور در ایران
نویسندگان
1 گروه حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 گروه آینده پژوهی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 گروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22105/dmor.2025.527191.1958چکیده
هدف: در روند تکامل بنادر از جنگ جهانی دوم تا کنون، تکامل بنادر بر حسب اشکال مختلف مدیریتی آنها، از نظر ساختاری به پنج نسل (1، 2، 3، 4 و 5) تغییر کرده است که بنادر نسل پنجم جدیدترین و بهروزترین آنها محسوب می شوند. درحقیقت، سطح ارایه خدمات و کارکرد بنادر است که نسل چندم بودن آن را تعیین میکند و قدیمی یا جدید بودن یک بندر، کوچکی یا بزرگی و موقعیت جغرافیایی آن، ارتباطی به "نسل" آن ندارد. در این تحقیق با هدف توسعه ابزاری کیفی در راستای تعیین نسل بنادر ایران مطابق با استانداردهای جهانی، به تبیین ضرورت بنادر نسل 3 در ایران برای توسعه صنعت حمل و نقل دریایی پرداخته شده است.روششناسی پژوهش: موضوع تحقیق حاضر از حیث روش، کتابخانهای و میدانی است و به شیوه اکتشافی به شناسایی معیارهای کیفی تعیین نسل بنادر میپردازد. شاخصهای محقق ساخته برای سنجش هریک از این معیارها طراحی شده و روایی آن توسط خبرگان و پایایی آن توسط آلفای کرونباخ مورد ارزیابی قرار گرفته است. به منظور اعتبارسنجی ابزار، از تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول و دوم بهره گرفته شد و نتایج نشان از اعتبار سازهها داشت.یافتهها: با شناسایی سطوح تعیین نسل بنادر بر پایه معیارهای معرفی شده در تحقیق و بر پایه نظرات خبرگان، به تعیین وضعیت موجود بنادر ایران و تشخیص نسل بنادر پرداخته شد. نتایج نشان داد که وضعیت موجود بنادر ایران از نظر معیارهای کیفی تعیین نسل، تبیین کننده قرارگیری غالب بنادر ایران در نسل اول است و نمرات بهدست آمده نشان دهنده اختلاف قابل توجه سطوح کیفی معیارهای تعیین نسل در این بنادر، با بنادر نسل سوم است که نیازمند سیاستگذاری کلان در این حوزه است. همچنین، بیشترین فاصله کیفی تا نسل سوم مربوط به بندر شهید کلانتری چابهار و کمترین فاصله تا بنادر نسل سوم متعلق به بندر امیرآباد بوده است.اصالت/ارزشافزوده علمی: روند کلی مورد نیاز برای مدرنیزه کردن بندر و دستیابی به بندر نسل سوم مشتمل بر تمرکز روی فعالیت اصلی، تغییر مدل مدیریت بندر به مدل صاحبخانهای، استقلال و خود مختاری بیشتر برای مدیریت بندر، اتخاذ اصول و قواعد بنگاه داری از سوی مدیریت بندر و شفافیت بیشتر و پاسخگویی است.
