مناطق تاریخی کاشت گیاهان مورداستفاده در کاغذسازی ایرانی (کتان، شاهدانه، کنف و پنبه)
نویسندگان
1 استاد، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشگاه تهران. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، کرج، ایران.
2 دانشیار، گروه شیمی معدنی، پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان.
4 دانشیار، گروه آموزشی حفاظت و مرمت آثار تاریخی و اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، اصفهان، ایران
5 استادیار گروه فیتوشیمی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.30484/ganj.2021.2771چکیده
هدف: شناسایی مکانهای رویش و مناطق تاریخی کاشت گیاهان کتان، شاهدانه، کنف و پنبه که در کاغذسازی دورۀ اسلامی در سرزمین ایران کاربرد داشتهاند.روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش با استفاده از اطلاعات منابع کتابخانهای، اسناد آرشیوی، و بررسی مکانها (شهرها) در نقشههای تاریخی، دادهها را با رویکرد توصیفی–تحلیلی گردآوری کردهاست.یافتهها و نتیجهگیری: گیاهان کتان، شاهدانه، کنف و پنبه از عهد باستان در ایران کاشته میشدهاند. کاشت کتان در دورههای تاریخی پساز اسلام به صنایع وابستهای همچون تجارت پارچه و ریسمانهای کتانی اعلا خصوصاً کتان شهر کازرون اعتبار بخشیده بود. گیاه پنبه در بیشتر سرزمین ایران، گیاه کتان در جنوب غربی ایران، فارس، ولایت کوهستانی کهکیلویه و دربند، گیاه شاهدانه در نواحی لرستان، کازرون و شیراز و گیاه کنف در استانهای گلستان (گرگان)، مازندران و گیلان کشت میشدهاست. بنابراین کاغذسازان ایرانی نهتنها به خود این گیاهان در ایران دسترسی داشتهاند، بلکه از الیاف خام آنها و همچنین ریسمانهای فراوریشده از این الیاف و یا جامههای فرسودۀ بافتهشده با الیاف این گیاهان هم در تهیۀ کاغذ استفاده میکردهاند.
