انگیزش نیروی انسانی از منظر مطالعات کیفی؛ مرور نظام‌مند و تحلیل شکاف‌های مفهومی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معارف اسلامی و مدیریت آموزشی دانشگاه امام صادق(ع). تهران. ایران

2 استادیار، گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق (ع). تهران. ایران

3 دانشیار، گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق (ع). تهران. ایران

4 دانشیار، گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق (ع). تهران. ایران

doi
چکیده

انگیزش به‌عنوان خاستگاه کنش‌های بشری؛ عنصری کلیدی در پرورش و تحول نیروی انسانی سازمان تلقی می‌شود. این پدیده، حالتی درونی در انسان است که در راستای دستیابی به هدف، تمایل به انجام یک کنش را در وی ایجاد می‌کند. هدف این پژوهش، ارائه مدل مفهومی انگیزش نیروی انسانی در پژوهش‌های کیفی و شناسایی شکاف‌های مفهومی آن بود. پژوهش از نوع مطالعه کیفی بود و با روش مرور نظام‌مند، ابتدا در فرآیند غربالگری، مقالات واجد شرایط، انتخاب و سپس با روش تحلیل مضمون، مضامین استخراج شد. جامعه پژوهش، مطالعات کیفی پیرامون انگیزش از ابتدا تا زمان انجام پژوهش بود و با شیوه نمونه‌گیری هدفمند، مقالات علمی نشریات، از پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر، جمع‌آوری شد. یافته‌ها بیانگر 5 مقوله زیر بود: سازه انگیزش، عوامل موثر بر انگیزش، پیامدهای انگیزشی، بایسته‌های انگیزش و روش‌های انگیزشی. نتیجه‌ این بود که در مدلی مفهومی، «روش‌ها» و «عوامل»، بر سازه انگیزش تأثیر می‌گذارند؛ «پیامدها» از انگیزش ناشی می‌‌شوند و «بایسته‌ها» نیز به‌عنوان مهمترین مولفه، در روش‌ها و عوامل موثر بر انگیزش جریان داشته و برای آن‌ها، ضوابطی را معین می‌کنند. همچنین کاستی‌های مفهومی، در دو حوزه «مضامین محدود» و «مضامین مفقود» شناسایی شد. مضامین محدود، مشتمل بر «بایسته‌ها»، «مقولات سازه»، «عوامل سلبی»، «روش‌های ثبات» و «پیامدهای منفی» در انگیزش و مضامین مفقود، معطوف به «مبانی»، «اهداف» و «روش‌های کاهش» انگیزش بود.