مالی سازی و رفاه در ایران: پارادوکس کیفیت نهادی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران (نویسندۀ مسئول).

2 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران.

3 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران.

doi
10.22084/aes.2025.31450.3820
چکیده

درک تأثیر مالی‌سازی بر اقتصاد برای سیاست‌گذارانی که به‌دنبال طراحی راهبردهایی برای ارتقای رفاه اجتماعی هستند، از اهمیت حیاتی برخوردار است. این پژوهش به بررسی اثر مالی‌سازی بر رفاه اقتصادی در ایران طی دورۀ 1402-1369ه‍.ش. می‌پردازد و با به‌کارگیری رهیافت رگرسیون آستانه‌ای، پویایی‌های غیرخطی را مدنظر قرار می‌دهد. نتایج، یک سطح آستانه‌ای برای کیفیت نهادی در حد ۵۷% نشان می‌دهد. در هر دو رژیم کیفیت نهادی پایین و بالا، مالی‌سازی تأثیر منفی و معناداری بر رفاه اقتصادی دارد؛ با این‌حال، زمانی‌که کیفیت نهادی از این آستانه فراتر رود، اثر نامطلوب مالی‌سازی به‌طور محسوسی تشدید می‌شود. این یافته‌ها نقش متناقض‌ کیفیت نهادی را برجسته می‌سازد و نشان می‌دهد که مالی‌سازی بیشتر به‌طور پیوسته رفاه در ایران را تضعیف می‌کند و نهادهای قوی‌تر، به‌جای کاهش، بر اثرات منفی آن می‌افزایند. به این معنا که در کیفیت نهادی بالاتر، ابزارهای مالی پیشرفته و بازار سرمایه توسعه می‌یابد؛ اما این دسترسی معمولاً نامتقارن است؛ از این‌رو، اقشار ثروتمند و شرکت‌های بزرگ بیشترین بهره را می‌برند، درحالی‌که خانوارهای کم‌درآمد سهم اندکی دارند و حتی ممکن است از افزایش هزینۀ مسکن، تورم دارایی، یا بدهی مصرفی آسیب ببینند.