بررسی عوامل مؤثر بر صادرات خرمای ایران با تأکید بر نقش ساختار بازار شرکای تجاری
نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دکتری اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22084/aes.2025.30101.3738چکیده
خرما از محصولات استراتژیک کشاورزی ایران است که سهم بالایی در صادرات دارد، اما در سالهای اخیر سهم آن از بازار جهانی صادرات کاهش یافته است. این مطالعه با استفاده از الگوی جاذبه و روش درستنمایی شبه بیشینۀ پوآسن و دادههای ۲۰ شریک تجاری ایران طی دورۀ ۲۰۲۱-۲۰۰۳ م.، عوامل مؤثر بر صادرات خرما را با تأکید بر ساختار بازار شرکای تجاری بررسی کرده است. نتایج نشان میدهد که ساختار بازار صادراتی ایران رقابتیتر شده است. بر اساس نتایج الگوی جاذبۀ تولید ناخالص داخلی شرکای تجاری، هممرز بودن و داشتن مذهب مشترک تأثیر مثبت و تفاوت اقتصادی با شرکای تجاری، حضور رقیب قدرتمند در بازار هدف، تحریمهای بین-المللی و تحریمهای اتحادیه اروپا تأثیر منفی بر صادرات خرمای ایران داشتهاند. در عینحال، در بازه زمانی مورد مطالعه، ساختار بازار وارداتی شرکای تجاری تأثیر معناداری بر صادرات خرمای ایران نداشته است. پیشنهاد میشود که با تغییر ساختار تجارت خارجی و ایجاد تنوع در بازارهای صادراتی و تقویت روابط سیاسی و اقتصادی با کشورهای غیرتحریمی، وابستگی ایران به بازارهای خاص کاهشیافته و اثر تحریمها کاهش یابد.
