تحلیل ریسکها و استراتژیهای اقتصادی زنجیرۀ تأمین کشمش ایران با رویکرد تحلیل شکست (FMEA): مطالعۀ موردی صنعت کشمش شهر ملایر
نویسندگان
1 کارشناسیارشد مهندسی صنایع، گروه مهندسی صنایع، دانشکدۀ مهندسی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران.
2 استادیار گروه مهندسی صنایع، دانشکدۀ مهندسی، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول).
doi
10.22084/aes.2025.30475.3762چکیده
وابستگی اقتصاد ایران به نفت، این کشور را در برابر نوسانات قیمت نفت آسیبپذیر کرده و توسعۀ صادرات غیرنفتی میتواند به کاهش این ریسکها کمک کند. صنعت کشمش، بهعنوان یکی از ظرفیتهای صادراتی کشور، با صادرات سالانۀ 63هزار تن، جایگاه ایران را در رتبۀ پنجم جهانی تثبیت کرده است. این صنعت میتواند نقشی کلیدی در افزایش اشتغال، تولید ناخالص داخلی و درآمدهای غیرنفتی داشته باشد؛ با اینوجود، در سالهای اخیر، سهم کشمش ایران در بازارهای جهانی کاهش یافته و شهر ملایر، که بهعنوان شهر جهانی انگور و کشمش شناخته میشود، از این روند نزولی مستثنی نیست. کشاورزان و فعالان زنجیرۀ تأمین کشمش با ریسکهای متعددی در مراحل تولید، فرآوری، بستهبندی و توزیع مواجه هستند. این پژوهش با شناسایی و طبقهبندی ریسکها در پنج حوزۀ اصلی (قبل از تولید انگور، حین تولید، فرآوری و بستهبندی، بازاریابی و فروش در بازارهای داخلی و بازارهای خارجی) و انجام مصاحبه با خبرگان، مهمترین عوامل بحرانی را شناسایی کرده است؛ سپس با استفاده از روش تحلیل شکست (FMEA)، شاخصهای احتمال وقوع، شدت اثر، و توانایی مواجهه با ریسکها ارزیابی و از طریق تعیین معیار ارزیابی ریسک (RPN) رتبهبندی شدهاند. نتایج نشان میدهد ریسکهایی مانند ضعف زیرساختها، مدیریت ناکارآمد قراردادها و نوسانات بازار، تأثیرات منفی قابلتوجهی بر عملکرد زنجیرۀ تأمین دارند. برای بهبود شرایط، پیشنهادهایی همچون توسعۀ زیرساختها، استانداردسازی فرآیندها، شفافسازی قوانین و آموزش بهرهبرداران ارائه شده است. این اقدامات میتواند بهرهوری، رقابتپذیری در بازارهای بینالمللی و ارزش افزوده اقتصادی این صنعت را افزایش داده و به ثبات اقتصادی و توسعۀ پایدار کمک کند.
