شناسایی و تحلیل چالشهای مربوط به مالکیت فکری در صنایع خلاق دیجیتال ایران
نویسندگان
1 دکتری، گروه مدیریت رسانه، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22059/mmr.2025.391463.1161چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالشهای مربوط به مالکیت فکری در صنایع خلاق دیجیتال ایران انجام شده است. روش: این پژوهش بهصورت کیفی اجرا شده و از روش نظریۀ زمینهای و بهکارگیری روش کدگذاری سهمرحلهای استراوس ـ کوبین استفاده کرده است. مشارکتکنندگان در پژوهش، ۱۶ نفر از خبرگان صنایع خلاق دیجیتال ایران بودند. یافتهها: بر اساس مصاحبه با مشارکتکنندگان پژوهش، مدل پارادایمی ناکارایی و چالش کلی در نظام مالکیت فکری صنایع خلاق دیجیتال در ایران طراحی شد. متغیرها در ۵ مقولۀ کلی طبقهبندی شدند که عبارتاند از: ۱. شرایط علّی: تعریف قانونی مشخص و شناسایی محصولات حوزۀ فناوریهای نوین، مقاومت فرهنگی و اجتماعی، ناهماهنگی با قوانین بینالمللی، مالکیت مشترک، عدم آگاهی و آموزش؛ ۲. شرایط زمینهای: فناوریهای جدید، مدیریت و نظارت، حقوق دیجیتال و حریم خصوصی، مشکلات اقتصادی و تجاری، پیچیدگیهای فنی؛ ۳. شرایط مداخلهای: تحریمهای بینالمللی، نقض حریم خصوصی کاربران، ناهماهنگیهای نهادی، چالشهای حقوقی در استفاده از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین؛ ۴. شرایط محوری: ناکارایی و چالش کلی در نظام مالکیت فکری؛ ۵. راهبردها: توسعۀ سیستمهای مدیریت حقوقی، استانداردسازی بینالمللی، توسعۀ فناوریهای حفاظتی، ایجاد سازوکارهای حل اختلاف، تدوین قوانین مالکیت فکری نوین، آموزش عمومی و تخصصی. نتیجهگیری: با توجه به چالشهای شناسایی شده و راهبردهای بهدستآمده، مدلی طراحی شد که با اجرای آن میتوان بر چالشهای نظام مالکیت فکری در صنایع خلاق دیجیتال غلبه کرد.
