برآورد فرار مالیاتی با روش تانزی و تحلیل اثر ابزارهای مالی دولت

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، ایران

2 کارشناس‌ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، ایران.

3 کارشناس‌ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، ایران.

4 کارشناس‌ارشد علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، شهر بابلسر، ایران.

doi
10.22084/aes.2021.25012.3355
چکیده

در اقتصاد ایران درآمد مالیاتی بخش عمده‎ای از منابع مالی دولت را طی سال‎های اخیر تشکیل داده است؛ به‌نحوی‌که بر اساس آمار بانک مرکزی ایران در سال 1396 در حدود 45% از کل منابع مالی دولت، درآمد مالیاتی بوده است. با توجه به ترکیب منابع مالی دولت، مواردی مانند تحریم‎های نفتی، قیمت نفت، میزان فروش نفت و فرار مالیاتی ازجمله مهم‎ترین عوامل تأثیرگذار بر درآمد دولت در اقتصاد ایران می‌باشند؛ از این‌رو نظر به اهمیت پدیدۀ فرار مالیاتی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عامل تأثیرگذار بر درآمد دولت، در پژوهش حاضر تأثیر اندازۀ کل دولت و ترکیب آن بر فرار مالیاتی در ایران طی دورۀ زمانی 1358-1398 با استفاده از روش خود توضیحی با وقفه‌های توزیعی بررسی‌شده است. با توجه به دو الگو بررسی‌شده در پژوهش، نتایج نشان‌ می‎دهد که اندازۀ کل و اندازۀ جاری دولت اثری مستقیم (نامطلوب) بر فرار مالیاتی دارند؛ درحالی‌که اندازۀ عمرانی دولت با اثری معکوس (مطلوب) همراه است. هم‌چنین فرار مالیاتی به‌طور مستقیم (نامطلوب) از بیکاری و شاخص تعمیق مالی تأثیر می‎پذیرد. ضمن این که مالیات کل، مالیات مستقیم و مالیات غیرمستقیم اثر نامطلوبی بر فرار مالیاتی دارند.