فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شوک‌های نفتی، به‌دلیل وضع تحریم‎‌های اقتصادی و ایجاد محدودیت‌های درآمدی، هزینۀ‌‎ زیادی را در سال‌های اخیر برای دولت به‌دنبال داشته و بررسی آثار آن‌ به‌خصوص از جنبۀ کاهش درآمدهای مالیاتی، دارای اهمیت است. هدف از این پژوهش، بررسی اثرات شوک‌های نفتی بر درآمد‎های مالیاتی ایران با استفاده از روش خودرگرسیون برداری بیزی (BVAR) و درنظر گرفتن متغیر‎های مالیات کل، مالیات مستقیم و مستقیم، مخارج دولت و تولید ناخالص داخلی، طی سال‎های 1398-1370 است. نتایج بررسی توابع عکس‎‌العمل آنی و تجزیه واریانس نشان می‌‎دهد که شوک‌‎های درآمد نفتی، با نرخی کاهنده برروی درآمد‎های مالیاتی مستقیم و غیرمستقیم اثر مثبت داشته است که نشان‌دهندۀ گرایش دولت به سمت تکیه‌بر درآمدهای مالیاتی و گسترش پایه‎های مالیاتی است. متأسفانه در اقتصاد ایران، به‌دلیل نگرش سیستمی به نظام مالیاتی و مشکلات ساختاری که منشأ آن مجموعه‏ای از عوامل اقتصادی، فرهنگی و سیاسی هست، اهمیت و اثربخشی مالیات‌ها در نظام اقتصادی، به‌ویژه در بودجه‌های سالانه خیلی موردتوجه قرار نگرفته است و تأمین مصارف بودجه از محل درآمدهای حاصل از فروش نفت خام، اقدام جدی و صریحی برای رفع مشکلات در نظام مالیاتی را ضعیف نموده و با مشکلات اساسی مواجه کرده است. با کاهش درآمد‏های نفتی، چنان‌چه پایه‎های مالیاتی تقویت نشوند، درآمد‎های مالیاتی کاهش‌یافته و با فرض ثبات سایر شرایط کسری بیشتر بودجه دولت را به‌همراه خواهد داشت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که واکنش مالیات‎‌های مستقیم و غیرمستقیم به شوک‌‎های نفتی معنی‎‌دار اما اندک است که نشان‌دهندۀ عملکرد ضعیف سیستم مالیاتی کشور در واکنش به تحولات نفتی است؛ به‎طوری‌که کاهش درآمد‎های نفتی، علاوه‌بر کاهش درآمدهای مالیاتی، کاهش تولید ناخالص داخلی و سایر درآمد‎های دولت را نیز به همراه خواهد داشت؛ بنابراین به‌منظور افزایش درآمدهای مالیاتی باید اقدامات و تغییرات اساسی در درون ساختار دولت صورت‌پذیرد و تقویت گردد.